Rokitnica (gm. Złotoryja), zamek (ruina)

Przynależność administracyjna i toponomastyka

• Współczesna: gmina Złotoryja, pow. złotoryjski, woj. dolnośląskie.
• Historyczne jednostki administracyjne: księstwo wrocławskie, księstwo legnickie.
• Nazwy historyczne: Rokitnica (niem. Röhlitz), zapisy: 1204 – Rochitnica; 1211 – Rokitniz; 1228 – Rogkecnizc; 1294 – Rochliz / mit Rochliz dem huze i in.

Kontekst przestrzenny, rozplanowanie, stan zachowania obiektu

Zamek w Rokitnicy stoi na krawędzi wysoczyzny ograniczonej dwiema rynnami niewielkich cieków, wcinającej się w dolinę Kaczawy, w południowo-zachodniej części wsi. Centralną część założenia stanowi prostokątne w planie plateau o wymiarach ok. 50 × 43 m; od zachodu ograniczone stromą skarpą doliny Kaczawy, a od pozostałych stron systemem obronnym: fosą wewnętrzną, podzamczem, fosą zewnętrzną oraz wałem zewnętrznym.

Fosa wewnętrzna ma ok. 25 m szerokości i do ok. 7 m głębokości. Za nią znajduje się sierpowate w planie podzamcze (do ok. 28 m szerokości), na którego krawędzi czytelne są relikty wału o wysokości ok. 1–1,5 m. Podzamcze obiega fosa zewnętrzna (ok. 27–40 m szerokości, do ok. 7 m głębokości), a na zewnątrz widoczny jest wał o szerokości ok. 15 m i wysokości mierzonej od zewnątrz ok. 4–5 m.

Wybór źródeł do dziejów miejscowości i zamku

• 1204 – wzmiankowana Rochitnica (SUb, I, nr 93)
• 1211 – dokument w Rokitniz wystawił Henryk I Brodaty (SUb, I, nr 123)
• 1217 – wzmiankowany Aleksander, presbiter kaplicy Najświętszej Marii Panny (SUb, I, nr 161; Michael 1926, s. 79–80)
• 1217 – dokument w Rokitnic wystawił biskup wrocławski Wawrzyniec (SUb, I, nr 164)
• 1228 – dokument w Rogkecnizc wystawił Henryk I Brodaty (SUb, I, nr 287)
• 1228 – wystawił tu dokument książę czeski Sobiesław (SUb, I, nr 289)
• 1276–1277 – wystawił tu dokumenty Bolesław II Rogatka, na drugim dokumencie świadkował klucznik książęcy Leszko (SUb, IV, nr 301, 319)
• 1288 – wystawił tu dokumenty książę legnicki Henryk V Gruby (SUb, V, nr 397)
• 1294 – w ugodzie zawartej między księciem wrocławskim i legnickim Henrykiem V Grubym a księciem głogowskim Henrykiem III, wśród jej gwarantów wymienione trzy zamki, w tym Rokitnica (mit Rochliz dem huze), którą wówczas trzymał Frycze von Hake (SUb, I, nr 144; RS nr 2315)
• 1294–1304 – klucznik rokitnicki Tylon (SUb, VI, nr 161; RS 2791, 2816)
• 1302–1304 – wystawił tu dokument książę wrocławski Bolesław III (RS 2714, 2813, 2816)
• 1304 – wystawili tu dokumenty książęta wrocławscy Bolesław III, Henryk i Władysław oraz ich matka, księżna Elżbieta (RS 2791)
• 1304 – książęta wrocławscy Bolesław III, Henryk i Władysław oświadczyli, że folwark (allod) Kozów, położony w pobliżu książęcego zamku (Burg) w Rokitnicy, który ich matka Elżbieta podarowała klasztorowi klarysek we Wrocławiu, ze względu na niewielką odległość od zamku został zamieniony na dochody w wysokości 20 grzywien czynszu z łanów we wsi Łagiewniki (RS 2816)
• 1312–1315 – wystawił tu dokumenty książę legnicki Bolesław III (RS 3270, 3271, 3277, 3399, 3469, 3484, 3509)
• 1312–1320 – klucznik rokitnicki Mikołaj (RS 3271, 3874, 4073, 4075; UbSL, s. 44)
• 1318 – wzmiankowany proboszcz kaplicy zamkowej (rector capelle in castro Rechelicz) (RS 6842; Neuling 1902, s. 260–261)
• 1320 – poświadczona książęca komora celna (RS 4073)
• 1332 – wystawił tu dokument książę legnicki Bolesław III (RS 5160)
• 1348 – poświadczona komora celna (RŚl, I, nr 696)
• 1370 – Jodok Hosebendel zapisał wszystkie swoje dobra we wsi Rokitnica, które po jego śmierci miał przejąć Albert von Zedlitz (Landbuch I, nr 313)
• 1451 – ekspedycja mieszczan świdnickich i wrocławskich oblega, zdobywa i niszczy zamek (Müller 1837, s. 353; Schätzke 1927, s. 34)
• 1464 – w Rokitnicy zmarł i został pochowany w tamtejszym kościele Ulrich von Bock (Müller 1837, s. 353)
• 1497 – w Rokitnicy dokument lenny wystawiła księżna Ludmiła, wdowa po Fryderyku I legnickim (Müller 1837, s. 353; Schätzke 1927, s. 34)
• 1509–1511 – starosta złotoryjski Albrecht von Bock zu Hermsdorff, Röchlitz und Wandritsch (Sinapius I, s. 272; II, s. 531)

Historia budowlana obiektu

Centralną część założenia w Rokitnicy stanowi prostokątne w planie plateau o wymiarach 50 x 43 m, od strony zachodniej ograniczone stromą skarpą doliny Kaczawy, natomiast z pozostałych stron obwodem warownym w postaci dwóch fos rozdzielonych podzamczem i wałem zewnętrznym. Fosa wewnętrzna ma szerokość 25 m i głębokość 7 m. Za nią znajduje się sierpowate w planie podzamcze o maksymalnej szerokości do 28 m, na krawędzi którego czytelne są relikty wału o wysokości 1-1,5 m. Podzamcze otacza fosa zewnętrzna o szerokości 27-40 m i głębokości 7 m, za którą znajduje się wał zewnętrzny o szerokości ok. 15 m i mierzonej od zewnątrz wysokości ok. 4-5 m.

Faza 1 (murowane założenie)

Z pierwszą fazą murowanego założenia identyfikowane są mury obwodowe o grubości 2,37 m, zbudowane z kamienia, na planie prostokąta o wymiarach 44 x 33 m. Południową część dziedzińca miał zajmować budynek mieszkalny. Trzy jego ściany stanowił mur obwodowy zamku, natomiast obecny stan badań nie pozwala stwierdzić, czy ściana od strony dziedzińca była również murowana, czy drewniano-gliniana (szachulcowa). W odległości 9 m od tego muru obwodowego znajdował się drugi mur kamienny okalający międzymurze.

Pod fundamentem północnego muru późniejszej kaplicy stwierdzono obiekt związany z pierwszą fazą użytkową zamku: kanał przykryty dużymi głazami, prowadzący w kierunku muru obwodowego, w którym znajdował się starannie opracowany odpływ.

Faza 2 (druga faza użytkowa)

Z drugą fazą użytkową zamku identyfikowany jest budynek mieszkalny o wymiarach 10 x 35 m, zbudowany wzdłuż północnej kurtyny wewnętrznego muru obwodowego, oraz sprzężona z nim kaplica, której mury posadowione były na częściowo rozebranym murze obwodowym pierwszej fazy. Odnaleziony podczas badań wykopaliskowych fragment wczesnogotyckiej piaskowcowej głowicy kolumienki przezrocza (biforium?) świadczy, że dom ten miał formę reprezentacyjnego pałacu.

Przylegająca do południowej ściany domu kaplica, o grubości muru ok. 1,2 m, była budowlą dwukondygnacyjną. Odkryte w jej obrębie detale architektoniczne (fragmenty żeber sklepiennych ze śladami pobiały i malatury, fragment detalu w kształcie dębowego liścia) świadczą, że na poziomie parteru była to budowla przekryta sklepieniami krzyżowo-żebrowymi. W wielobocznym zamknięciu części wschodniej kaplicy odsłonięto relikty ołtarza. W północnej ścianie kaplicy, będącej jednocześnie południową ścianą domu, znajdował się otwór drzwiowy z monolitycznym piaskowcowym progiem.

Podczas badań wykopaliskowych pozyskano niewielki zespół ceramiki naczyniowej datowanej na szeroki przedział czasowy od XII do XV w., przy czym przeważać miały w nim fragmenty naczyń z XII-XIV w. Najstarsze materiały reprezentowały wyroby o tzw. tradycyjnych, wczesnośredniowiecznych cechach technologiczno-technicznych. Prócz tego stwierdzono naczynia późnośredniowieczne, wśród których przeważały fragmenty naczyń stalowoszarych.

Chronologia: w literaturze brak jednolitego stanowiska co do datowania najstarszej murowanej fazy (część badaczy łączy ją z czasami Henryka I Brodatego, inni datują relikty na ok. połowę XIII w.); druga faza użytkowa jest zgodnie datowana na przełom XIII i XIV w.

Konkretne wzmianki (wybór): SUb I, nr 93, 123, 161, 164, 287, 289; SUb IV, nr 301, 319; SUb V, nr 397; SUb VI, nr 161; RS 2315, 2714, 2791, 2813, 2816, 3270, 3271, 3277, 3399, 3469, 3484, 3509, 3874, 4073, 4075, 5160, 6842; RŚl I, nr 696; UbSL, s. 44; Landbuch I, nr 313; Michael 1926, s. 79–80; Neuling 1902, s. 260–261; Müller 1837, s. 352–354; Schätzke 1927, s. 33–35; Sinapius I, s. 272; Sinapius II, s. 531; Knie 1845, s. 549; Lutsch 1891, s. 320; Uhtenwoldt 1938, s. 125, 139; Bimler 1943, s. 84; Guerquin 1957, s. 71; Steinborn 1959, s. 141–142; Rogińska, Niemczyk, Medeksza 1969, s. 81–83; Niemczyk 1970, s. 96–98; Steinborn, Kozak 1971, s. 152–153; Niemczyk 1972, s. 53–59; Niemczyk 1976, s. 263–265; Weczerka 1977, s. 442; Pilch 1978, s. 219; Grundmann 1982, s. 8; Guerquin 1984, s. 275–276; Kajzer, Kołodziejski, Salm 2001, s. 430; Chorowska 2003, s. 63–64; Boguszewicz 2010, s. 16, 68–69; Łesiuk, Stolarczyk 2011, s. 223–242.

@collection{Bimler_1943,

title = {Die schlesischen Massiven Wehrbauten. Bd. IV: F\"{u}rstentum Liegnitz},

author = {K. Bimler},

year  = {1943},

date = {1943-01-01},

urldate = {1943-01-01},

publisher = {Breslau},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@book{boguszewicz_2010,

title = {Corona Silesiae: zamki Piast\'{o}w f\"{u}rstenberskich na po\ludniowym pograniczu ksi\k{e}stwa jaworskiego, \'{s}widnickiego i zi\k{e}bickiego do po\lowy XIV wieku},

author = {A. Boguszewicz},

year  = {2010},

date = {2010-01-01},

urldate = {2010-01-01},

number = {39},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@book{chorowska_2003,

title = {Rezydencje \'{s}redniowieczne na \'{S}l\k{a}sku. Zamki, pa\lace, wie\.{z}e mieszkalne},

author = {Ma\lgorzata Chorowska},

year  = {2003},

date = {2003-01-01},

urldate = {2003-01-01},

address = {Wroc\law},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@book{grundmann_burgen_1982,

title = {Burgen, Schl\"{o}sser und Gutsh\"{a}user in Schlesien, Bd. 1. Die mittelalterlichen Burgruinen und Wohnt\"{u}rme},

author = {G\"{u}nther Grundmann},

year  = {1982},

date = {1982-01-01},

urldate = {1982-01-01},

volume = {1},

address = {Frankfurt am Main},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@book{guerquin_1957,

title = {Zamki \'{s}l\k{a}skie},

author = {Bohdan Guerquin},

year  = {1957},

date = {1957-01-01},

urldate = {1957-01-01},

address = {Warszawa},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@book{guerquin_1984,

title = {Zamki w Polsce},

author = {Bohdan Guerquin},

year  = {1984},

date = {1984-01-01},

urldate = {1984-01-01},

address = {Warszawa},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@book{kajzer_kolodziejczyk_salm_2001,

title = {Leksykon zamk\'{o}w w Polsce},

author = {J. Kajzer and S. Ko\lodziejczyk and J. Salm},

year  = {2001},

date = {2001-01-01},

urldate = {2001-01-01},

address = {Warszawa},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@book{kozak1971,

title = {Z\lotoryja-Chojn\'{o}w-\'{S}wierzawa. Zabytki sztuki regionu},

author = {S. w Kozak and B. Steinborn},

year  = {1971},

date = {1971-01-01},

urldate = {1971-01-01},

address = {Wroc\law},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@article{lesiuk_stolarczyk_rokitnica,

title = {Zamek Henryka I Brodatego w Rokitnicy (stanowisko 2, powiat z\lotoryjski) w \'{s}wietle archiwali\'{o}w i prac archeologicznych z 2011 r.},

author = {Marcin \Lesiuk and Tomasz Stolarczyk},

journal = {\'{S}l\k{a}skie Sprawozdania Archeologiczne},

volume = {54},

pages = {223-242},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {article}

}

@book{Lutsch1891,

title = {Verzeichnis der Kunstdenkm\"{a}ler der Provinz Schlesien. Bd. III: Die Kunstdenkm\"{a}ler des Regierungsbezirk Liegnitz},

author = {H. Lutsch},

year  = {1891},

date = {1891-01-01},

urldate = {1891-01-01},

address = {Breslau},

note = {Bor\'{o}w Polski, s. 70-71;},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@book{Michael1926,

title = {Die schlesische Kirche und ihr Patronat im Mittelalter unter polnischem Recht. Beitr\"{a}ge zur \"{a}ltesten schlesischen Kirchengeschichte},

author = {E. Michael},

year  = {1926},

date = {1926-01-01},

urldate = {1926-01-01},

address = {G\"{o}rlitz},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@book{Muller1837,

title = {Vaterl\"{a}ndische Bilder, in einer Geschichte und Beschreibung der alten Burgfesten und Ritterschl\"{o}sser Schlesiens},

author = {K. A. M\"{u}ller},

year  = {1837},

date = {1837-01-01},

urldate = {1837-01-01},

address = {Glogau},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@book{Neuling1902,

title = {Schlesiens Kirchorte und ihre kirchlichen Stiftungen bis zum Ausgang des Mittelalters},

author = {H. Neuling},

year  = {1902},

date = {1902-01-01},

urldate = {1902-01-01},

address = {Breslau},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@article{niemczyk1970_rokitnica_sprawozdanie,

title = {Sprawozdanie z bada\'{n} architektoniczno-archeologicznych na terenie zamku w Rokitnicy pow. Z\lotoryja prowadzonych we wrze\'{s}niu 1969 r.},

author = {Eugeniusz Niemczyk},

year  = {1970},

date = {1970-01-01},

journal = {Informator Konserwatora Zabytk\'{o}w Archeologicznych},

pages = {96-98},

address = {Warszawa},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {article}

}

@article{niemczyk1972_rokitnica_badania,

title = {Z bada\'{n} architektoniczno-archeologicznych na zamku w Rokitnicy, pow. Z\lotoryja},

author = {Eugeniusz Niemczyk},

year  = {1972},

date = {1972-01-01},

journal = {Prace naukowe Instytutu Historii Architektury, Sztuki i Techniki Politechniki Wroc\lawskiej},

volume = {2},

number = {1},

pages = {53-59},

address = {Wroc\law},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {article}

}

@article{niemczyk1976_rokitnica_zamek,

title = {Zamek w Rokitnicy},

author = {Eugeniusz Niemczyk},

year  = {1976},

date = {1976-01-01},

journal = {Szkice legnickie},

volume = {9},

pages = {263-265},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {article}

}

@book{Pilch1978,

title = {Zabytki architektury Dolnego \'{S}l\k{a}ska},

author = {J. Pilch},

year  = {1978},

date = {1978-01-01},

urldate = {1978-01-01},

address = {Wroc\law},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@article{roginska_niemczyk_medeksza1969_rokitnica,

title = {Badania architektoniczno-archeologiczne na terenie zamku w Rokitnicy, pow. Z\lotoryja},

author = {Maria Rogi\'{n}ska and Eugeniusz Niemczyk and Stanis\law Medeksza},

year  = {1969},

date = {1969-01-01},

journal = {Informator Konserwatora Zabytk\'{o}w Archeologicznych},

pages = {81-83},

address = {Warszawa},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {article}

}

@book{schaetzke_1927,

title = {Schlesische Burgen und Schl\"{o}sser (Iser-Riesen-Waldenburger-Gebirge und Vorberge)},

author = {V. Schaetzke},

year  = {1927},

date = {1927-01-01},

urldate = {1927-01-01},

address = {Schweidnitz},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@book{schroller_1886,

title = {Schlesien. Eine Schilderung des Schlesier Landes, Bd. 1},

author = {F. Schroller},

year  = {1886},

date = {1886-01-01},

urldate = {1886-01-01},

address = {Glogau},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@collection{\ssCDS16,

title = {CDS XVI = Codex Diplomaticus Silesiae, Regesten zur Schlesischen Geschichte, Bd. XVI: 1301-1315 (RS nr 2616-3542)},

editor = {Colmar Gr\"{u}nhagen and Konrad Wutke

},

year  = {1892},

date = {1892-01-01},

urldate = {1892-01-01},

address = {Breslau},

note = {u\.{z}ywany r\'{o}wnie\.{z} skr\'{o}t \'RS\' lub \'RSIV\'},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssCDS18,

title = {CDS XVIII = Codex Diplomaticus Silesiae, Regesten zur Schlesischen Geschichte, Bd. XVIII: 1316-1326 (RS nr 3542-4599) },

editor = {Colmar Gr\"{u}nhagen and Konrad Wutke},

year  = {1898},

date = {1898-01-01},

urldate = {1898-01-01},

address = {Breslau},

note = {u\.{z}ywany r\'{o}wnie\.{z} skr\'{o}t \'RS\' lub \'RS V\'},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssCDS22,

title = {CDS XXII = Codex Diplomaticus Silesiae, Regesten zur Schlesischen Geschichte, Bd. XXII: 1327-1333 (RS nr 4600-5278) },

editor = {Colmar Gr\"{u}nhagen and Konrad Wutke},

year  = {1903},

date = {1903-01-01},

urldate = {1903-01-01},

address = {Breslau},

note = {u\.{z}ywany r\'{o}wnie\.{z} skr\'{o}t \'RS\'},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssknie_1845,

title = {Alphabetisch-Statistisch-Topographische Uebersicht aller D\"{o}rfer, Flecken, St\"{a}dte und andere Orte der K\"{o}nigl. Preu\ss. Provinz Schlesien, nebst beigef\"{u}gter Nachweisung von der Eintheilung des Landes nach den Bezirken der drei K\"{o}niglichen Regierungen, den darin enthaltenen F\"{u}rstenth\"{u}mern und Kreisen, mit Angabe des Fl\"{a}cheninhaltes, der mittlern Erhebung \"{u}ber die Meeresfl\"{a}che, der Bewohner, Geb\"{a}ude, des Viehstandes u.s.w.},

author = {J. G. Knie},

editor = {J. G. Knie},

year  = {1845},

date = {1845-01-01},

urldate = {1845-01-01},

address = {Breslau},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssLandbuch01,

title = {LANDBUCH I = Landbuch ksi\k{e}stw \'{s}widnickiego i jaworskiego, tom I: 1366-1376},

author = {I LANDBUCH},

editor = {T. Jurek},

year  = {2000},

date = {2000-01-01},

urldate = {2000-01-01},

address = {Pozna\'{n}},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\sssinapius_1720,

title = {SINAPIUS = Schlesische Curiositaten darinnen die ansehnlichen Geschlechter des schlesischen Adels T.1},

author = {J. Sinapio},

year  = {1720},

date = {1720-01-01},

urldate = {1720-01-01},

address = {Leipzig},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssSub01,

title = {SUb I = Schlesisches Urkundenbuch. Bd. I: 971-1230},

editor = {H. Appelt and W. Irgang},

url = {https://www.vr-elibrary.de/doi/book/10.7767/boehlau.9783205109853},

year  = {1963},

date = {1963-01-01},

urldate = {1963-01-01},

address = {K\"{o}ln},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssSub05,

title = {SUb V = Schlesisches Urkundenbuch. Bd. V: 1282-1290},

author = {V SUB},

editor = {H. Appelt and J. Menzel and W. Irgang},

year  = {1993},

date = {1993-01-01},

urldate = {1993-01-01},

address = {K\"{o}ln-Weimar-Wien},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssSub06,

title = {SUb VI = Schlesisches Urkundenbuch. Bd. VI: 1291-1300},

author = {VI SUB},

editor = {H. Appelt and J. Menzel and W. Irgang},

year  = {1998},

date = {1998-01-01},

urldate = {1998-01-01},

address = {K\"{o}ln},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssSub06b,

title = {SUb IV = Schlesisches Urkundenbuch. Bd. IV: 1267-1281},

author = {IV SUB},

editor = {W. Irgang},

year  = {1988},

date = {1988-01-01},

urldate = {1988-01-01},

address = {K\"{o}ln-Weimar-Wien},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@book{steinborn1959_zlotoryja,

title = {Z\lotoryja-Chojn\'{o}w-\'{S}wierzawa},

author = {Boles\law Steinborn},

year  = {1959},

date = {1959-01-01},

urldate = {1959-01-01},

pages = {141-142},

address = {Wroc\law},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@book{uhtenwoldt_burgverfassung_1938,

title = {Die Burgverfassung in der Vorgeschichte und Geschichte Schlesiens},

author = {H. Uhtenwoldt},

year  = {1938},

date = {1938-01-01},

urldate = {1938-01-01},

address = {Breslau},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@book{Weczerka1977,

title = {Handbuch der Historischen St\"{a}tten \textendash Schlesien},

author = {H. Weczerka},

year  = {1977},

date = {1977-01-01},

urldate = {1977-01-01},

address = {Stuttgart},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@collection{βR\'{S}l_1,

title = {R\'{S}l I = Regesty \'{s}l\k{a}skie. T. I, 1343-1348},

editor = {Wac\law Korta},

year  = {1975},

date = {1975-01-01},

urldate = {1975-01-01},

address = {Wroc\law},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

Dokumentacja w ramach projektu „Od grodu do zamku“

Lokalizacja