Środa Śląska, zamek (nieistniejący)

Przynależność administracyjna i toponomastyka

• Współczesna: gmina Środa Śląska (gm. loco), pow. średzki, woj. dolnośląskie.
• Historyczne jednostki administracyjne: księstwo wrocławskie; księstwo legnickie; księstwo wrocławskie.
• Nazwy historyczne: Środa Śląska (niem. Neumarkt); w źródłach m.in. civitas Novumforum (1238).

Kontekst przestrzenny, rozplanowanie, stan zachowania obiektu

Na wyniesieniu przylegającym do doliny rzecznej, w obrębie murów miejskich, w północno-zachodnim narożniku miasta. Zamek oddzielała od zabudowy miejskiej szeroka fosa. Obwód obronny warowni miał prawdopodobnie kształt zbliżony do czworoboku z zaokrąglonymi narożami (ok. 30 × 32 m). W narożniku południowo-zachodnim znajdowała się cylindryczna wieża o średnicy ponad 10 m, z czasem zespolona z ceglanymi murami miejskimi. Obecnie obiekt jest całkowicie zniszczony, a teren dawnego zamku w nowożytności przekształcono (m.in. na ogrody).

Wybór źródeł do dziejów miasta i zamku

• 1223 – planowana lokacja wsi biskupich na prawie średzkim (SUb, I, nr 225)
• 1229 – wójt średzki Bero (SUb, I, nr 305)
• 1238 – civitas Novumforum (SUb, II, nr 156)
• 1242 – dokument w Środzie wystawił Bolesław II Rogatka (Meinardus 1906, s. 26)
• 1253 – dokument w Środzie wystawił Bolesław II Rogatka (SUb, III, nr 104)
• 1258 – dokument w Środzie wystawił Henryk III wrocławski (SUb, III, nr 267)
• 1269 – na dokumencie księcia wrocławskiego i arcybiskupa salzburskiego Władysława świadkował kasztelan średzki Michał (SUb, IV, nr 108; Cetwiński 1982, s. 223)
• 1277 – na dokumentach Bolesława II Rogatki świadkował kasztelan średzki Stefan (SUb, IV, nr 316, 319; Cetwiński 1982, s. 223)
• 1286 – na dokumencie Henryka V legnickiego świadkował kasztelan średzki Fryderyk von Löben (SUB, V, nr 274; Cetwiński 1982, s. 223)
• 1289 – na dokumencie Henryka V legnickiego świadkował kasztelan średzki Reinhard Schaf (SUb, V, nr 419; Cetwiński 1982, s. 223)
• 1290 – na dokumencie Henryka V wrocławskiego świadkował kasztelan średzki Teodoryk Romberg (SUb, V, nr 469; Cetwiński 1982, s. 223)
• 1294 – wymieniona wieś Bielany należąca do średzkiego lenna zamkowego (SUb, VI, nr 167; Moepert 1935, s. 26)
• 1305 – wzmiankowani synowie klucznika średzkiego (RS 2855)
• 1305 – dokument w Środzie wystawił książę wrocławski Bolesław (RS 2867)
• 1312-1313, 1319, 1323-1325, 1330 – dokumenty w Środzie wystawił Henryk VI wrocławski (RS 3284, 3367, 3950, 4268, 4333, 4337, 4459, 4950)
• 1317 – dokument w Środzie wystawił Bolesław legnicki (RS 3649)
• 1317 – wzmiankowany Piotr, średzki sędzia dworski i klucznik (Kindler 1934, s. 21)
• 1327 – Henryk VI wrocławski przekazał w dożywocie Tyczkowi i Jenchinowi von Reideburg burgrabstwo średzkie (castellania, castrum), z 40 grzywnami dochodu z tamtejszego landwójtostwa (RS 4633, Meinardus 1906, s. 228-229)
• 1337 – burgrabia Krieg von Reideburg (RS 5782)
• 1347 – dokument w Środzie wystawił starosta wrocławski Konrad Falkenhain (RŚl, I, nr 608)
• 1347 – Jan Krieg von Reideburg odsprzedał burgrabstwo Paszkowi z Jarząbkowic (Meinardus 1906, s. 238, przyp. 1; RŚl, I, nr 650)
• 1348 – Franciszek Reideburg przejął lenno zamkowe (nobile feudum castrense vulgo burklehn nuncupatum) z dochodami, czynszami, użytkami targiem solnym w Środzie i sądem ziemskim w weichbildzie (Meinardus 1906, s. 238; RŚl, I, nr 843)
• 1351 – wzmiankowany zamek i lenno zamkowe (burglehn, burg) (RF, I, 25a; Kindler 1934, s. 30-31)
• 1353 – młyn w pobliżu zamku (super castro Nouiforensi) (RWN, s. 134)
• 1355 – rycerz Bernard Zedlitz, w imieniu dzieci nieżyjącego Kriega von Reideburg i jego brata Franciszka, oskarżył Paszka z Jarząbkowic o bezprawne zajęcie lenna zamkowego (Meinardus 1906, s. 238, przyp.1; RŚl, III, nr 20)
• 1357 – zapis 14 miar jęczmienia z folwarku w Bielanach na zamek (castrum) (RF, I, 119; RŚl, III, nr 462)
• 1364 – wzmiankowany młyn położony za zamkiem (castrum) (Meinardus 1906, s. 245-246)
• 1380 – lenno zamkowe przejął Konrad von Ronow (Kindler 1934, s. 31)
• 1392 – burgrabia Henryk Renker zawarł ugodę z miastem w sprawie korzystania z fosy miejskiej; burgrabia i jego następcy mieli prawo do łowienia ryb w fosie i korzystania z trawy porastającej oba jej brzegi za zamkiem (Burg), na odcinku od okrągłej wieży (schibelichten Torme) zamku do Bramy Rzeźniczej (Kindler 1934, s. 31)
• 1403 – wzmiankowany zamek (Burg) (AAWr., sygn. AAA 28)
• 1410-1416 – burgrabia Henryk von Lasan, który w 1416 r. sprzedał lenno zamkowe mieszczaninowi wrocławskiemu Janowi Sachse (APWr., Rep. 1b, nr 508; Pfeiffer 1929, s. 114; Kindler 1934, s. 31)
• 1431 – Jan Sachse scalił podzielone na 3 części między jego synów lenno zamkowe, które rok później sprzedał Pawłowi Hörnigowi (Pfeiffer 1929, s. 115, 228)
• 1435 – bracia zmarłego Pawła Hörniga sprzedali Janowi Vogtowi ze Złotoryi lenno zamkowe (Pfeiffer 1929, s. 228, 234; Kindler 1934, s. 31)
• 1440 – lenno zamkowe należało do Jerzrgo von Reibnitz (Kindler 1934, s. 68)
• 1443 – spór o sądownictwo między burgrabią, a dziedzicznym wójtem średzkim (Meinardus 1906, s. 269-270)
• 1444 – rada miasta Wrocławia przekazała burgrabstwo Leonardowi Azenheimerowi (Kindler 1934, s. 69)
• 1446 – lenno zamkowe należało do Jana Hayna (Müller 1837, 207)
• 1452 – burgrabstwo średzkie kupili mieszczanie wrocławscy Henryk Dompnig i Joachim Schmidt (Pfeiffer 1929, s. 148)
• 1452-1479 – burgrabia Joachim Schmidt, który dzierżył lenno zamkowe jako zastaw za 900 guldenów węgierskich (Meinardus 1906, s. 356-357; APWr., Rep. 132a, DmŚ, nr 57 [71]; AAWr., sygn. DD 11a; Pfeiffer 1929, s. 196, 289)
• 1459 – Środa Śląska wymieniona wśród dworów [fortalicia/höfe] obsadzonych wojskami Jerzego z Podiebradów (Eschenloer I, s. 61; II, s. 289)
• 1459 – Jerzy z Podiebradów obiecał, że po złożeniu mu hołdu przekaże zamek mieszczanom (Meinardus 1906, s. 278)
• 1475 – wzmiankowane lenno zamkowe (Burglehn) (AAWr., sygn. DD 11a)
• 1479 – Jerzy Stein przekazał lenno zamkowe Krzysztofowi Swenczowi (Kindler 1934, s. 71)
• 1482 – burgrabia Krzysztof Swencz (Meinardus 1906, s. 361)
• 1490 – Jerzy Stein przekazał burgrabstwo za wierne służby Mikołajowi Reichelowi (Kindler 1934, s. 72)
• 1493 – burgrabia Adam von Falkenhain (Kindler 1934, s. 72)
• 1495 – burgrabia Provan (Kindler 1934, s. 72)
• 1496 – wspomniany dawny zastaw średzkiego lenna zamkowego (burglehen) na rzecz Joachima Schmidta (LuBS, I, s. 110)
• ok. 1500 – burgrabia Jan von der Heyda (Kindler 1934, s. 72)
• 1503 – Urszula, wdowa po burgrabim średzkim Janie von der Heyda (AAWr., sygn. AAA 42)
• 1507 – bracia Wacław i Jan von Haugwitz przekazali burgrabstwo z zamkiem Henrykowi von Schindel, co w 1511 r. potwierdził król Władysław II, który jednocześnie zapewnił Henryka, że lenno po nim przejmie w dożywocie jego najstarszy syn, w zamian za co ma on dbać aby zamek był w dobrym stanie (Kindler 1934, s. 72)
• 1516-1540 – rada miasta Wrocławia sprzedała Piotrowi Sack z Radoszyc za 1200 guldenów węgierskich lenno zamkowe, które mógł odziedziczyć jego syn; w 1534 r. tenże Piotr zbudował na zamku dom z pokojem i komorą przylegający do muru miejskiego (Stube und Kammer auf die Stadtmauer) (Müller 1837, s. 207; Kindler 1934, s. 73, 121)
• 1541-1565 – lenno zamkowe należało do Bernharda Sacka z Radoszyc (RF, I, 282; IV, 2769; Meinardus 1906, s. 35, 368; Kindler 1934, s. 121)

Historia budowlana obiektu

Średniowieczny zamek w Środzie Śląskiej był wpisany w obwód obronny miasta. Jego kamienne mury obwodowe o grubości 2,2 m od strony zachodniej i północnej stanowiły jednocześnie kurtyny murów miejskich. Obwód obronny warowni miał prawdopodobnie kształt zbliżony do czworoboku z zaokrąglonymi narożami, o wymiarach ok. 30 × 32 m. W narożniku południowo-zachodnim znajdowała się cylindryczna wieża o średnicy ponad 10 m, nieznacznie wysunięta poza lico muru, a z czasem zespolona z ceglanymi murami miejskimi. Od strony miasta zamek oddzielała szeroka fosa.

Badania sondażowe i wiertnicze wykazały, że pierwotny poziom terenu, na którym zbudowano zamek, znajdował się ok. 3 m niżej od obecnego. Prawdopodobnie przed budową zamku lub równolegle z wznoszeniem murów wyrównano poziom dziedzińca, nawieziono warstwę gliny i piasku. Ponad poziomem niwelacyjnym odsłonięto pozostałości kamiennego bruku, który stwierdzono również po zewnętrznej stronie muru wschodniego.

Według urbarza z 1598 r. elementem starego zamku był dom, częściowo drewniany, przylegający do murów obwodowych, z pomieszczeniami mieszkalnymi wyposażonymi w wykusze, kamienną kuchnią i piwnicą. W opisie wspomniano także o nowym kamiennym budynku, który najpewniej należy łączyć z renesansową fazą rozbudowy. Budynek o rzucie znacznie wydłużonego prostokąta, o renesansowych cechach stylowych, przedstawiony na rycinach F.B. Wernera, wzniesiono od strony miasta, wzdłuż wschodniej kurtyny murów obwodowych. W drugiej połowie XVIII w. obiekt rozebrano, a jego miejsce zajęły ogrody. Podczas badań wykopaliskowych pozyskano fragmenty ceramiki naczyniowej datowanej na XIII–XV w.

Chronologia: zamek murowany z 2 poł. XIII w., w późniejszych czasach kilkakrotni przebudowywany, obecnie całkowicie zniszczony.

Konkretne wzmianki (wybór): SUb I, nr 225, 305; SUb II, nr 156; SUb III, nr 104, 267; SUb IV, nr 108, 316, 319; SUb V, nr 274, 419, 469; SUb VI, nr 167; RS 2855, 2867, 3284, 3367, 3649, 3950, 4268, 4333, 4337, 4459, 4633, 4950, 5782; RŚl I, nr 608, 650, 843; RŚl III, nr 20, 462; RF I, 25a, 119, 282; RWN, s. 134; LuBS I, s. 110; AAWr., sygn. AAA 28; APWr., Rep. 1b, nr 508; Cetwiński 1982, s. 223; Meinardus 1906, s. 26, 228–229, 238, 245–246, 269–270, 278, 356–357, 368; Kindler 1934, s. 20–21, 30–31, 68–69, 71–73, 121; Pfeiffer 1929, s. 114–115, 148, 196, 228, 234, 289; Müller 1837, s. 206–208; Bimler 1940, s. 73–75; Kozaczewski 1963, s. 58–59; Kozaczewski 1965, s. 39–49; Goliński 2006, s. 63–64; KZS IV/5 2014, s. 338–340; Borowski 2019, s. 106–109, 115–120; Nowakowski 2023, s. 43–45, 151–153.

@book{Aleksy2011ZamekSroda,

title = {Historia zamku w \'{S}rodzie \'{S}l\k{a}skiej},

author = {Zbigniew Aleksy},

year  = {2011},

date = {2011-01-01},

address = {\'{S}roda \'{S}l\k{a}ska},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@techreport{APW_WSP\'{S}_719,

title = {APW WSP\'{S} lub APWr = Archiwum Pa\'{n}stwowe we Wroc\lawiu, Wydzia\l Samorz\k{a}dowy Prowincji \'{S}l\k{a}skiej},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {techreport}

}

@book{bimler1940,

title = {Die schlesischen massiven Wehrbauten, Bd. I, F\"{u}rstentum Breslau. Kreise Breslau, Neumarkt, Namslau},

author = {K. Bimler},

year  = {1940},

date = {1940-01-01},

urldate = {1940-01-01},

address = {Breslau},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@book{Borowski2019SrodaSredniowiecze,

title = {\'{S}roda \'{S}l\k{a}ska w \'{s}redniowieczu \textendash pocz\k{a}tki i struktura miasta},

author = {Grzegorz Borowski},

year  = {2019},

date = {2019-01-01},

address = {\'{S}roda \'{S}l\k{a}ska},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@inbook{golinski-sroda-slaska-1978,

title = {\'{S}roda \'{S}l\k{a}ska w \'{s}redniowieczu},

author = {M. Goli\'{n}ski},

year  = {1978},

date = {1978-01-01},

urldate = {1978-01-01},

booktitle = {\'{S}roda \'{S}l\k{a}ska dzieje miasta wina i skarb\'{o}w},

pages = {33\textendash85},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {inbook}

}

@book{grundmann_burgen_1982,

title = {Burgen, Schl\"{o}sser und Gutsh\"{a}user in Schlesien, Bd. 1. Die mittelalterlichen Burgruinen und Wohnt\"{u}rme},

author = {G\"{u}nther Grundmann},

year  = {1982},

date = {1982-01-01},

urldate = {1982-01-01},

volume = {1},

address = {Frankfurt am Main},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@book{guerquin_1957,

title = {Zamki \'{s}l\k{a}skie},

author = {Bohdan Guerquin},

year  = {1957},

date = {1957-01-01},

urldate = {1957-01-01},

address = {Warszawa},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@book{guerquin_1984,

title = {Zamki w Polsce},

author = {Bohdan Guerquin},

year  = {1984},

date = {1984-01-01},

urldate = {1984-01-01},

address = {Warszawa},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@book{kajzer_kolodziejczyk_salm_2001,

title = {Leksykon zamk\'{o}w w Polsce},

author = {J. Kajzer and S. Ko\lodziejczyk and J. Salm},

year  = {2001},

date = {2001-01-01},

urldate = {2001-01-01},

address = {Warszawa},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@book{Kindler1934Neumarkt,

title = {Geschichte der Stadt Neumarkt},

author = {Paul Kindler},

year  = {1934},

date = {1934-01-01},

address = {Neumarkt},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@article{Kozaczewski1963ZabytkiSroda,

title = {Z bada\'{n} nad zabytkami architektury w \'{S}rodzie \'{S}l\k{a}skiej},

author = {Tadeusz Kozaczewski},

year  = {1963},

date = {1963-01-01},

journal = {Zeszyty Naukowe Politechniki Wroc\lawskiej},

number = {67},

pages = {58\textendash59},

note = {Architektura V},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {article}

}

@book{Kozaczewski1965SrodaSlaska,

title = {\'{S}roda \'{S}l\k{a}ska},

author = {Tadeusz Kozaczewski},

year  = {1965},

date = {1965-01-01},

address = {Wroc\law},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@book{KZS04/05,

title = {KZS VI/5 = Powiat \'{S}roda \'{S}l\k{a}ska. Katalog zabytk\'{o}w sztuki w Polsce, tom IV, wojew\'{o}dztwo wroc\lawskie, zeszyt 5},

author = {H. Appelt and A. Bek-Kore\'{n} and A. Dobrzyniecki and K. Kaczmarek-L\"{o}w and E. Ko\laczkiewicz and A. Lipi\'{n}ska and P. Oszczanowski and A. Seidel-Grzesi\'{n}ska and M. Wis\locki and M. Wyrzykowska},

editor = {A. Bek-Kore\'{n} and A. Dobrzyniecki and K. Kaczmarek-L\"{o}w and E. Ko\laczkiewicz and A. Lipi\'{n}ska and P. Oszczanowski and A. Seidel-Grzesi\'{n}ska and M. Wis\locki and M. Wyrzykowska},

year  = {2014},

date = {2014-01-01},

urldate = {2014-01-01},

address = {Warszawa},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@book{Lutsch1889,

title = {Verzeichnis der Kunstdenkm\"{a}ler der Provinz Schlesien. Bd. II: Kunstdenkm\"{a}ler des Regierungsbezirks Breslau},

author = {H. Lutsch},

year  = {1889},

date = {1889-01-01},

urldate = {1889-01-01},

address = {Breslau},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@book{meinardus1906,

title = {Das Neumarkter Rechtsbuch und andere Neumarkter Rechtsquellen},

author = {Otto Meinardus},

year  = {1906},

date = {1906-01-01},

urldate = {1906-01-01},

publisher = {E. Wohlfarth},

address = {Breslau},

note = {Darstellungen und Quellen zur schlesischen Geschichte, Bd. 2},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@book{Muller1837,

title = {Vaterl\"{a}ndische Bilder, in einer Geschichte und Beschreibung der alten Burgfesten und Ritterschl\"{o}sser Schlesiens},

author = {K. A. M\"{u}ller},

year  = {1837},

date = {1837-01-01},

urldate = {1837-01-01},

address = {Glogau},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@book{nowakowski2023,

title = {Zamki i dwory ksi\k{e}stwa wroc\lawskiego od XIII do XVI wieku},

author = {D. Nowakowski},

year  = {2023},

date = {2023-01-01},

urldate = {2023-01-01},

pages = {149\textendash152},

address = {Wroc\law},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@book{pilch1962,

title = {Zabytki Dolnego \'{S}l\k{a}ska},

author = {J. Pilch and K. Pilch},

year  = {1962},

date = {1962-01-01},

urldate = {1962-01-01},

address = {Wroc\law-Warszawa-Krak\'{o}w},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@book{Pilch1978,

title = {Zabytki architektury Dolnego \'{S}l\k{a}ska},

author = {J. Pilch},

year  = {1978},

date = {1978-01-01},

urldate = {1978-01-01},

address = {Wroc\law},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@collection{\ssCDS16,

title = {CDS XVI = Codex Diplomaticus Silesiae, Regesten zur Schlesischen Geschichte, Bd. XVI: 1301-1315 (RS nr 2616-3542)},

editor = {Colmar Gr\"{u}nhagen and Konrad Wutke

},

year  = {1892},

date = {1892-01-01},

urldate = {1892-01-01},

address = {Breslau},

note = {u\.{z}ywany r\'{o}wnie\.{z} skr\'{o}t \'RS\' lub \'RSIV\'},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssCDS18,

title = {CDS XVIII = Codex Diplomaticus Silesiae, Regesten zur Schlesischen Geschichte, Bd. XVIII: 1316-1326 (RS nr 3542-4599) },

editor = {Colmar Gr\"{u}nhagen and Konrad Wutke},

year  = {1898},

date = {1898-01-01},

urldate = {1898-01-01},

address = {Breslau},

note = {u\.{z}ywany r\'{o}wnie\.{z} skr\'{o}t \'RS\' lub \'RS V\'},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssCDS22,

title = {CDS XXII = Codex Diplomaticus Silesiae, Regesten zur Schlesischen Geschichte, Bd. XXII: 1327-1333 (RS nr 4600-5278) },

editor = {Colmar Gr\"{u}nhagen and Konrad Wutke},

year  = {1903},

date = {1903-01-01},

urldate = {1903-01-01},

address = {Breslau},

note = {u\.{z}ywany r\'{o}wnie\.{z} skr\'{o}t \'RS\'},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssCDS29,

title = {CDS XXIX = Codex Diplomaticus Silesiae, Regesten zur schlesischen Geschichte, Bd. XXIX: 1334-1337 (RS nr 5279-6020)},

editor = {Konrad Wutke and Erich Randt and Hans Bell\'{e}e},

year  = {1923},

date = {1923-01-01},

urldate = {1923-01-01},

address = {Breslau},

note = {u\.{z}ywany r\'{o}wnie\.{z} skr\'{o}t \'RS\'},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\sslehns_i_1881,

title = {LuB 1 = Lehns- und Besitzurkunden Schlesiens und seiner einzelnen F\"{u}rstenth\"{u}mer im Mittelalter, Bd. 1},

author = {C. Gr\"{u}nhagen and H. Markgraf},

editor = {C. Gr\"{u}nhagen and H. Markgraf},

year  = {1881},

date = {1881-01-01},

urldate = {1881-01-01},

booktitle = {Publicationen aus den k\"{o}niglichen preu\ssischen Staatsarchiven Bd. 7},

address = {Leipzig},

note = {Publicationen aus den k\"{o}niglichen preu\ssischen Staatsarchiven Bd. 7; alternatywne skr\'{o}ty: LuBS, LBuS},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@article{\ssRWN,

title = {RWN = Registrum villarum, allodiarum et jurium ducatus Wratislaviensis et districtus Nampslaviensis},

editor = {G.A. Stenzel},

year  = {1843},

date = {1843-01-01},

urldate = {1843-01-01},

journal = {\"{U}bersicht der Arbeiten und Ver\"{a}nderungen der Schlesischen Gesellschaft f\"{u}r Vaterl\"{a}ndische Kultur im Jahre 1842},

pages = {60-141},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {article}

}

@collection{\ssSub01,

title = {SUb I = Schlesisches Urkundenbuch. Bd. I: 971-1230},

editor = {H. Appelt and W. Irgang},

url = {https://www.vr-elibrary.de/doi/book/10.7767/boehlau.9783205109853},

year  = {1963},

date = {1963-01-01},

urldate = {1963-01-01},

address = {K\"{o}ln},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssSub02,

title = {SUb II = Schlesisches Urkundenbuch. Bd. II: 1231-1250},

author = {II SUB},

editor = {W. Irgang},

url = {https://www.vr-elibrary.de/doi/book/10.7767/boehlau.9783205109891},

year  = {1977},

date = {1977-01-01},

urldate = {1977-01-01},

volume = {II},

address = {K\"{o}ln-Graz-Wien},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssSub03,

title = {SUb III = Schlesisches Urkundenbuch. Bd. III: 1251-1266},

author = {III SUB},

year  = {1984},

date = {1984-01-01},

urldate = {1984-01-01},

address = {K\"{o}ln},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssSub05,

title = {SUb V = Schlesisches Urkundenbuch. Bd. V: 1282-1290},

author = {V SUB},

editor = {H. Appelt and J. Menzel and W. Irgang},

year  = {1993},

date = {1993-01-01},

urldate = {1993-01-01},

address = {K\"{o}ln-Weimar-Wien},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssSub06,

title = {SUb VI = Schlesisches Urkundenbuch. Bd. VI: 1291-1300},

author = {VI SUB},

editor = {H. Appelt and J. Menzel and W. Irgang},

year  = {1998},

date = {1998-01-01},

urldate = {1998-01-01},

address = {K\"{o}ln},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssSub06b,

title = {SUb IV = Schlesisches Urkundenbuch. Bd. IV: 1267-1281},

author = {IV SUB},

editor = {W. Irgang},

year  = {1988},

date = {1988-01-01},

urldate = {1988-01-01},

address = {K\"{o}ln-Weimar-Wien},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@book{Weczerka1977,

title = {Handbuch der Historischen St\"{a}tten \textendash Schlesien},

author = {H. Weczerka},

year  = {1977},

date = {1977-01-01},

urldate = {1977-01-01},

address = {Stuttgart},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@collection{βRF,

title = {RF = Repertorium Frobenianum (Repertorium Investiturarum in Praediis Ducatus Vratislaviensis, quae in Libris eiusdem Cancellariae continentur), t. 1-4},

note = {APWr., Akta miasta Wroc\lawia, sygn. C 24/I\textendashIV},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{βR\'{S}l_1,

title = {R\'{S}l I = Regesty \'{s}l\k{a}skie. T. I, 1343-1348},

editor = {Wac\law Korta},

year  = {1975},

date = {1975-01-01},

urldate = {1975-01-01},

address = {Wroc\law},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{βR\'{S}l_3,

title = {R\'{S}l III = Regesty \'{s}l\k{a}skie. T. III, 1355-1357},

editor = {Wac\law Korta},

year  = {1990},

date = {1990-01-01},

urldate = {1990-01-01},

address = {Wroc\law},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}