Marszowice (gm. Oława), dwór (ruina)

Przynależność administracyjna i toponomastyka

• Współczesna: gmina Oława, pow. oławski, woj. dolnośląskie.
• Historyczne jednostki administracyjne: księstwo wrocławskie; księstwo legnicko-brzeskie.
• Nazwy historyczne: Marszowice (niem. Marschwitz), zapisy: 1253 – Marsonici i in.

Kontekst przestrzenny, rozplanowanie, stan zachowania obiektu

Na płaskim i suchym terenie, w północnej części wsi, na południe dawnego folwarku. Relikty wieży mieszkalnej zachowały się w obrębie północno-wschodniej części obecnego pałacu, a czytelne elementy najstarszej struktury obejmują m.in. fragmenty murów oraz układ piwnicy.

Wybór źródeł do dziejów miejscowości i dóbr ziemskich

• 1253 – wieś Marsonici (SUb, II, nr 89)
• 1266 – w falsyfikacie dokumentu na liście świadków wymienieni bracia Eberhard i Szymon (Gall) de Marszowicz (SUb, III, nr 588)
• 1298 – w falsyfikacie dokumentu na liście świadków wymieniony Henryk de Marschow (SUb, VI, nr 470)
• 1306–1315 – rycerz Henryk von Marschowitz i jego syn, kanonik Szymon (RS 2878, 2905, 2986, 3078, 3126, 3396, 3403, 3404, 3438, 3475)
• 1322 – rycerz Henryk (Hanczko) z Marszowic oraz jego synowie Bronisław, Mroczko, Bogusz i Henko (RS 4208)
• 1329–1337 – Mroczko z Marszowic (RS 4800, 5618, 5876)
• 1329–1353 – Henryk z Marszowic (RS 4818, 6496; RŚl, II, nr 923)
• 1329 – Gerczlaus z Marszowic, brat Henryka (RS 4818)
• 1335 – poświadczony kościół (RS 5409, 5507)
• 1336–1359 – Bogusz z Marszowic, brat Mroczka (RS 5618; RŚl, IV, nr 443)
• 1357 – Czenke von Prittwitz, za zgodą matki Agnieszki, sprzedał Jaraczowi z Pogorzeli folwark w Marszowicach z 7 łanami, domem mieszkalnym i przynależnościami stanowiącymi oprawę wdowią matki (RŚl, III, nr 414)
• 1359 – Ludwik I brzeski potwierdził dokument sprzedaży folwarku w Marszowicach (RŚl, IV, nr 465)
• 1360 – Czenke von Prittwitz, za zgodą matki Agnieszki i w imieniu braci, sprzedał Jaraczowi z Pogorzeli 9 łanów czynszowych w Marszowicach z sołectwem, prawem patronatu nad kościołem, karczmą i dochodami (RŚl, V, nr 220)
• 1448 – dobra czynszowe we wsi posiadał Mikołaj Gersdorf (APWr., AmW, sygn. B 89,4, fol. 37)
• 1472 – Henryk z Pogorzeli, dziedziczny pan Marszowic (APWr., AmW, sygn. B 89,4, fol. 106)
• 1478 – Ilza, wdowa po Jaraczu z Pogorzeli, zrzekła się wraz z synem na rzecz Mikołaja Schenke von Grunaw z oprawy wdowiej w Marszowicach (APWr., AmW, sygn. B 89,4, fol. 111v)
• 1478 – starosta oławski Mikołaj Schenke zapisał żonie Małgorzacie jako oprawę wdowią wszystkie dobra w Marszowicach (APWr., AmW, sygn. B 89,4, fol. 112)
• 1479 – dobra i wieś jako posiadłości Mikołaja Schenke (APWr., AmW, sygn. B 89,4, fol. 113)
• 1504–1510 – świadkował Mikołaj Schenke z Marszowic (APWr., AmW, sygn. B 89,4, fol. 122v, 127v, 128v, 144v, 158v, 159v, 167)

Historia budowlana obiektu

Badania architektoniczne obiektu w Marszowicach wykazały, że w obrębie północno-wschodniej części obecnego pałacu zachowały się dwie kondygnacje wieży mieszkalnej, zbudowanej na planie prostokąta o wymiarach 14,55 × 9,97 m i grubości ścian ok. 1,5 m. Do jej wzniesienia użyto cegieł układanych w wątku wendyjskim, spajanych szaro-kremową zaprawą z wyraźnie widocznymi grudkami wapna. W północno-wschodniej partii murów na licu widoczne są ślady wtórnego przepalenia, być może związane z pożarem; ponadto ściany noszą liczne ślady napraw w postaci łat z ociosanych, nieregularnych bloków granitu, a także z cegieł gotyckich i nowożytnych cegieł maszynowych.

Zachowane w reliktach wieży otwory okienne i drzwiowe mają charakter wtórny i zostały najpewniej wykonane w XVII wieku. Z najstarszą fazą obiektu wiązać można fragment łuku widoczny na północno-wschodniej ścianie, na wysokości pierwszego piętra, interpretowany jako relikt otworu okiennego lub wykusza latrynowego. W tej samej ścianie, na poziomie gruntu, znajduje się wejście do piwnicy, stanowiącej prostokątne pomieszczenie o długości 11,7 m, szerokości 5,65 m i wysokości 2,4 m. Piwnica przekryta jest sklepieniem kolebkowym schodzącym do poziomu podłogi i podzielona niesymetrycznie na dwa pomieszczenia, przy czym nie ma pewności, czy obecny podział oraz forma sklepień mają charakter pierwotny.

Chronologia: ceglana wieża mieszkalna z XIII w., przebudowywana w XVII w., a w XVIII w. wkomponowana w założenie pałacowe.

Konkretne wzmianki (wybór): SUb II, nr 89; SUb III, nr 588; SUb VI, nr 470; RS 2878, 2905, 2986, 3078, 3126, 3396, 3403, 3404, 3438, 3475, 4208, 4800, 4818, 5409, 5507, 5618, 5876, 6496; RŚl II, nr 923; RŚl III, nr 414; RŚl IV, nr 443, 465; RŚl V, nr 220; APWr., AmW, sygn. B 89,4, fol. 37, 106, 111v, 112, 113, 122v, 127v, 128v, 144v, 158v, 159v, 167.

@techreport{APW_WSP\'{S}_719,

title = {APW WSP\'{S} lub APWr = Archiwum Pa\'{n}stwowe we Wroc\lawiu, Wydzia\l Samorz\k{a}dowy Prowincji \'{S}l\k{a}skiej},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {techreport}

}

@bachelorthesis{nokey,

title = {R\'{S}l V = Regesty \'{s}l\k{a}skie. T. V, 1360},

editor = {Wac\law Korta},

year  = {1992},

date = {1992-01-01},

urldate = {1992-01-01},

address = {Wroc\law},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {bachelorthesis}

}

@collection{\ssCDS16,

title = {CDS XVI = Codex Diplomaticus Silesiae, Regesten zur Schlesischen Geschichte, Bd. XVI: 1301-1315 (RS nr 2616-3542)},

editor = {Colmar Gr\"{u}nhagen and Konrad Wutke

},

year  = {1892},

date = {1892-01-01},

urldate = {1892-01-01},

address = {Breslau},

note = {u\.{z}ywany r\'{o}wnie\.{z} skr\'{o}t \'RS\' lub \'RSIV\'},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssCDS18,

title = {CDS XVIII = Codex Diplomaticus Silesiae, Regesten zur Schlesischen Geschichte, Bd. XVIII: 1316-1326 (RS nr 3542-4599) },

editor = {Colmar Gr\"{u}nhagen and Konrad Wutke},

year  = {1898},

date = {1898-01-01},

urldate = {1898-01-01},

address = {Breslau},

note = {u\.{z}ywany r\'{o}wnie\.{z} skr\'{o}t \'RS\' lub \'RS V\'},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssCDS22,

title = {CDS XXII = Codex Diplomaticus Silesiae, Regesten zur Schlesischen Geschichte, Bd. XXII: 1327-1333 (RS nr 4600-5278) },

editor = {Colmar Gr\"{u}nhagen and Konrad Wutke},

year  = {1903},

date = {1903-01-01},

urldate = {1903-01-01},

address = {Breslau},

note = {u\.{z}ywany r\'{o}wnie\.{z} skr\'{o}t \'RS\'},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssCDS29,

title = {CDS XXIX = Codex Diplomaticus Silesiae, Regesten zur schlesischen Geschichte, Bd. XXIX: 1334-1337 (RS nr 5279-6020)},

editor = {Konrad Wutke and Erich Randt and Hans Bell\'{e}e},

year  = {1923},

date = {1923-01-01},

urldate = {1923-01-01},

address = {Breslau},

note = {u\.{z}ywany r\'{o}wnie\.{z} skr\'{o}t \'RS\'},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssCDS29b,

title = {CDS XXX = Codex Diplomaticus Silesiae, Regesten zur schlesischen Geschichte 1338-1342, Bd. XXX (RS nr 6021-6988)},

editor = {Konrad Wutke and Erich Randt and Hans Bellee},

year  = {1925},

date = {1925-01-01},

urldate = {1925-01-01},

publisher = {Breslau},

series = {Codex Diplomaticus Silesiae, Bd. XXX},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssSub02,

title = {SUb II = Schlesisches Urkundenbuch. Bd. II: 1231-1250},

author = {II SUB},

editor = {W. Irgang},

url = {https://www.vr-elibrary.de/doi/book/10.7767/boehlau.9783205109891},

year  = {1977},

date = {1977-01-01},

urldate = {1977-01-01},

volume = {II},

address = {K\"{o}ln-Graz-Wien},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssSub03,

title = {SUb III = Schlesisches Urkundenbuch. Bd. III: 1251-1266},

author = {III SUB},

year  = {1984},

date = {1984-01-01},

urldate = {1984-01-01},

address = {K\"{o}ln},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssSub06,

title = {SUb VI = Schlesisches Urkundenbuch. Bd. VI: 1291-1300},

author = {VI SUB},

editor = {H. Appelt and J. Menzel and W. Irgang},

year  = {1998},

date = {1998-01-01},

urldate = {1998-01-01},

address = {K\"{o}ln},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{βR\'{S}l_2,

title = {R\'{S}l II = Regesty \'{s}l\k{a}skie. T. II, 1349-1354},

editor = {Wac\law Korta},

year  = {1983},

date = {1983-01-01},

urldate = {1983-01-01},

address = {Wroc\law},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{βR\'{S}l_3,

title = {R\'{S}l III = Regesty \'{s}l\k{a}skie. T. III, 1355-1357},

editor = {Wac\law Korta},

year  = {1990},

date = {1990-01-01},

urldate = {1990-01-01},

address = {Wroc\law},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{βR\'{S}l_4,

title = {R\'{S}l IV = Regesty \'{s}l\k{a}skie. T. IV, 1358-1359},

editor = {Wac\law Korta},

year  = {1992},

date = {1992-01-01},

urldate = {1992-01-01},

address = {Wroc\law-Warszawa},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

Lokalizacja