Rakowice Wielkie I (gm. Lwówek Śląski), wieża rycerska (ruina)

Przynależność administracyjna i toponomastyka

• Współczesna: gmina Lwówek Śląski, pow. lwówecki, woj. dolnośląskie.
• Historyczne jednostki administracyjne: księstwo śląskie, księstwo legnickie, księstwo lwóweckie, księstwo świdnicko-jaworskie.
• Nazwy historyczne: Rakowice Wielkie (niem. Gross Rackwitz)

Kontekst przestrzenny, rozplanowanie, stan zachowania obiektu

Na płaskim, suchym terenie, przy południowym krańcu wsi. Obiekt obecnie zrujnowany, zachowane są dolne partie poziomu przyziemia.

Wybór źródeł do dziejów miejscowości i dóbr ziemskich

• 1287 – książę Bolko I, pan Lwówka, zwolnił Henryka von Reussendorf z wszelkich służb z 6 łanów, które ten posiadał w Rackewitz (SUb, V, nr 360)
• 1322 – Henryk I jaworski zwolnił braci Zygfryda, Mikołaja i Jana Reussendorf z obowiązku służby rycerskiej i innych powinności ze wsi Benotendorf w dystrykcie lwóweckim oraz z 6 łanów w Rakowicach (RS 4219)
• 1330 – Mikołaj von Nebelschütz z bratem wykupili od księcia Henryka I jaworskiego obowiązek służby z koniem z ich dóbr w Rakowicach i Bielance (RS 4974)
• 1366 – Zygfryd von Reussendorf zapisał żonie Enedzie jako oprawę 12 grzywien na swoim folwarku zw. Lange vorwerk w Rakowicach Wielkich (Landbuch I, nr 724)
• 1367 – bracia Mikołaj i Tomasz z Kłaczyny sprzedali braciom Hantsche, Mikołajowi, Henrykowi i Piotrowi von Nebelschütz folwark w Rakowicach Wielkich (Landbuch I, nr 213)
• 1368 – dobra we wsiach Rakowice Małe i Wielkie posiadał Zygfryd von Reussendorf (Landbuch I, nr 90)
• 1371 – dobra braci Wincentego i Zygfryda von Reussendorf (Landbuch I, nr 551, 559)
• 1376 – dobra we wsi posiadali bracia Hantsche i Mikołaj von Nebelschütz (Landbuch I, nr 1102)
• 1376 – Mikołaj von Nebelschütz, mieszkający w Rakowicach Wielkich, zapisał za zgodą brata Piotra swojej żonie Katarzynie jako oprawę 15 grzywien na ich folwarku w Rakowicach Wielkich (Landbuch I, nr 1065)
• 1386 – dobra Zygfryda von Reussendorf (Landbuch II, nr 343)
• 1403 – starosta Benesz z Choustnika, po śmierci Mikołaja Kelbichena i Mikołaja Smotila, przekazał należące wcześniej do nich dobra w Płóczkach Dolnych i Rakowicach Piotrowi Schanz (Landbuch III, nr 1455)
• 1482 – Ernst Zedlitz z Lipy sprzedał Franciszkowi Grundmannowi, Krzysztofowi Ruprechtowi i Mikołajowi Uttmanowi dobra i wieś Rakowice Wielkie (APWr., Rep. 39, sygn. 44, f. 103–104)
• 1482 – Jakub, Jerzy, Jan i Mikołaj Böttner oraz inne nieletnie rodzeństwo sprzedali swojemu bratu Marcinowi folwark w Rakowicach Wielkich, który należał do ich ojca (APWr., Rep. 39, sygn. 44, f. 104)
• 1482 – Bernhard Talckenberg sprzedał Franciszkowi Grundmannowi, mieszczaninowi ze Lwówka, Krzysztofowi Ruprechtowi i Mikołajowi Uttmanowi cały swój majątek i władztwo w Rakowicach Wielkich (APWr., Rep. 39, sygn. 44, f. 105)
• 1482–1484 – Marcin Bottner (Büttner) z Rakowic Wielkich w 1482 r. przekazał matce 10 grzywien czynszu na folwarku w Rakowicach Wielkich (APWr., Rep. 39, sygn. 44, f. 121, 258–259)
• 1486 – Zygmunt Zedlitz w imieniu swoim i ojca Mikołaja oraz brata Jerzego sprzedał z prawem wykupu Jerzemu Elbel 6 guldenów czynszu na dobrach w Płóczkach Dolnych i Rakowicach (APWr., Rep. 39, sygn. 44, f. 377)
• 1489 – Zygmunt Zedlitz z Radłówki w imieniu swoim i ojca Mikołaja oraz brata Jerzego sprzedał z prawem wykupu Jerzemu Elbel 10 grzywien rocznego czynszu na dobrach w Radłówce, Rakowicach Wielkich i Płóczkach Dolnych (APWr., Rep. 39, sygn. 44, f. 517)
• 1491 – dobra we wsi Rakowice Wielkie posiadali bracia Zygmunt i Jerzy Zedlitz z Radłówki (APWr., Rep. 39, sygn. 44, f. 619–622)

Historia budowlana obiektu

Obecnie obiekt w Rakowicach Wielkich jest zrujnowany, zachowały się dolne partie przyziemia. Pierwotnie miał formę wieży wzniesionej z łamanego i ciosanego piaskowca na planie trapezowatym, zbliżonym do prostokąta, o wymiarach 9,4 × 10,5 × 12,4 m. Budynek przykrywał dach dwuspadowy, oparty na ceglanych szczytach. Na poziomie parteru i pierwszego piętra wnętrza rozdzielała murowana ściana, dzieląc je na wąskie, kolebkowo sklepione tunele komunikacyjne ze schodami (na parterze kamiennymi) oraz niemal kwadratowe izby, sklepione kolebkami z lunetami. Drugie piętro zajmowała izba mieszkalna, kryta stropem belkowym opartym na dwóch podciągach przyściennych oraz jednym środkowym. Otwory okienne rozmieszczono nieregularnie: występowały większe okna fasciowe oraz szczelinowe, ujęte w opaski z ciosów. Na poziomie drugiej kondygnacji, przy oknie północnym, zachowała się kamienna rynienka.

Chronologia: na podstawie detali architektonicznych 2 ćwierć XVI w. lub nieco później.

Konkretne wzmianki (wybór): SUb V, nr 360; RS 4219, 4974; Landbuch I, nr 90, 213, 551, 559, 724, 1065, 1102; Landbuch II, nr 343; Landbuch III, nr 1455; APWr., Rep. 39, sygn. 44, f. 103–105, 121, 258–259, 377, 517, 619–622; Langenheim 1939, s. 30–37; Guerquin 1957, s. 71; Weczerka 1977, s. 155; Różycka-Rozpędowska 1978; Pilch 1978, s. 216–217; Grundmann 1982, s. 148; Chorowska 2003, s. 186, 190–193.

@techreport{APW_WSP\'{S}_719,

title = {APW WSP\'{S} lub APWr = Archiwum Pa\'{n}stwowe we Wroc\lawiu, Wydzia\l Samorz\k{a}dowy Prowincji \'{S}l\k{a}skiej},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {techreport}

}

@book{chorowska_2003,

title = {Rezydencje \'{s}redniowieczne na \'{S}l\k{a}sku. Zamki, pa\lace, wie\.{z}e mieszkalne},

author = {Ma\lgorzata Chorowska},

year  = {2003},

date = {2003-01-01},

urldate = {2003-01-01},

address = {Wroc\law},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@book{grundmann_burgen_1987,

title = {Burgen, Schl\"{o}sser und Gutsh\"{a}user in Schlesien, Bd. 2: Schl\"{o}sser und Feste H\"{a}user der Renaissance},

author = {G\"{u}nther Grundmann},

year  = {1987},

date = {1987-01-01},

urldate = {1987-01-01},

address = {W\"{u}rzburg},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@book{guerquin_1957,

title = {Zamki \'{s}l\k{a}skie},

author = {Bohdan Guerquin},

year  = {1957},

date = {1957-01-01},

urldate = {1957-01-01},

address = {Warszawa},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@article{Langenheim1939,

title = {Zwei mittelalterliche Wohnt\"{u}rme bei L\"{o}wenberg und ihre Beziehungen zur Gegenwart},

author = {Karl Langenheim},

year  = {1939},

date = {1939-01-01},

journal = {Schlesische Heimat},

volume = {4},

number = {1},

pages = {30\textendash37},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {article}

}

@book{Pilch1978,

title = {Zabytki architektury Dolnego \'{S}l\k{a}ska},

author = {J. Pilch},

year  = {1978},

date = {1978-01-01},

urldate = {1978-01-01},

address = {Wroc\law},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@techreport{RozyckaRozpedowska1978,

title = {Studium historyczno-architektoniczne wie\.{z}y w Rakowicach Wielkich},

author = {Ewa R\'{o}\.{z}ycka-Rozp\k{e}dowska},

year  = {1978},

date = {1978-01-01},

address = {Wroc\law},

institution = {IHASiT Politechniki Wroc\lawskiej},

note = {maszynopis, archiwum IHASiT Politechniki Wroc\lawskiej},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {techreport}

}

@collection{\ssCDS22,

title = {CDS XXII = Codex Diplomaticus Silesiae, Regesten zur Schlesischen Geschichte, Bd. XXII: 1327-1333 (RS nr 4600-5278) },

editor = {Colmar Gr\"{u}nhagen and Konrad Wutke},

year  = {1903},

date = {1903-01-01},

urldate = {1903-01-01},

address = {Breslau},

note = {u\.{z}ywany r\'{o}wnie\.{z} skr\'{o}t \'RS\'},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssLandbuch01,

title = {LANDBUCH I = Landbuch ksi\k{e}stw \'{s}widnickiego i jaworskiego, tom I: 1366-1376},

author = {I LANDBUCH},

editor = {T. Jurek},

year  = {2000},

date = {2000-01-01},

urldate = {2000-01-01},

address = {Pozna\'{n}},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssLandbuch02,

title = {LANDBUCH II = Landbuch ksi\k{e}stw \'{s}widnickiego i jaworskiego, tom II: 1385-1395},

author = {II LANDBUCH},

editor = {T. Jurek},

year  = {2004},

date = {2004-01-01},

urldate = {2004-01-01},

address = {Pozna\'{n}},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssLandbuch03,

title = {LANDBUCH III = Landbuch ksi\k{e}stw \'{s}widnickiego i jaworskiego, tom III: 1396-1407},

author = {III LANDBUCH},

editor = {T. Jurek},

year  = {2007},

date = {2007-01-01},

urldate = {2007-01-01},

address = {Pozna\'{n}},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssSub05,

title = {SUb V = Schlesisches Urkundenbuch. Bd. V: 1282-1290},

author = {V SUB},

editor = {H. Appelt and J. Menzel and W. Irgang},

year  = {1993},

date = {1993-01-01},

urldate = {1993-01-01},

address = {K\"{o}ln-Weimar-Wien},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\sszimmermann1786,

title = {Beitr\"{a}ge zur Beschreibung Schlesien, Bd. VI},

editor = {Friedrich Albert Zimmermann},

year  = {1786},

date = {1786-01-01},

urldate = {1786-01-01},

pages = {376},

address = {Brieg},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@book{Weczerka1977,

title = {Handbuch der Historischen St\"{a}tten \textendash Schlesien},

author = {H. Weczerka},

year  = {1977},

date = {1977-01-01},

urldate = {1977-01-01},

address = {Stuttgart},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

Lokalizacja