Różyna, st. 3 (gm. Lewin Brzeski), motte

Przynależność administracyjna i toponomastyka

• Współczesna: gmina Lewin Brzeski, pow. brzeski, woj. opolskie.
• Historyczne jednostki administracyjne: księstwo śląskie, księstwo wrocławskie, księstwo brzeskie.
• Nazwy historyczne: Różyna (niem. Rosenthal).

Lokalizacja

Grodzisko w Różynie zlokalizowane jest ok. 0,65 km na północ od wschodniego krańca wsi Różyna. Stanowisko położone jest wśród pól uprawnych, w nieznacznym obniżeniu terenu. Ma postać nasypu o planie zbliżonym do koła, z płaskim majdaniem o średnicy ok. 21 m.

Wybór źródeł do dziejów miejscowości i dóbr ziemskich

• 1310-1317 – Tylman, sołtys z Rosenthal (RS nr 3166, 3677)
• 1394 – dobra książęce we wsi (CDS IX, nr 557)

Stanowisko przypuszczalnie związane z nieznaną z nazwy osadą (folwarkiem?).

Historia badań

Stanowisko znane było już w drugiej połowie XIX w. Badania powierzchniowe prowadzono w latach 1924 i 1931. Na mapach Messtischblatt zaznaczono obiekt jako Burgwall i Kulturdenkmal. W okresie powojennym badania powierzchniowe prowadzili J. Kaźmierczyk, Z. Trudzik i B. Czerska w latach 1958 i 1961. Badania sondażowe prowadzili K. Macewicz i E. Tomczak w 1972 r. Nie stwierdzono zalegania warstwy kulturowej na majdanie. Występowała jedynie warstwa próchnicza o miąższości ok. 20 cm, bez śladów konstrukcji. Odnaleziono pięć fragmentów ceramiki cienkościennej, wypalonej na kolor jasny, niezdobionej. Chronologię określono na XIV-XVI w. Badania weryfikacyjne w ramach AZP prowadził P. Kubow w 1986 r.

Opis i stan zachowania

Stanowisko składa się z nasypu na planie koła o wysokości ok. 1 m i średnicy ok. 21 m, otoczonego fosą o szerokości ok. 8 m, obecnie zamuloną. Od strony północno-wschodniej widoczne są relikty grobli. Fosa prawdopodobnie była pierwotnie nawodniona. Od strony południowo-wschodniej zachował się relikt wału o szerokości ok. 4 m, mocno splantowany od strony zachodniej.

Stanowisko położone jest w obniżeniu terenu, przez które pierwotnie przepływał ciek. Na mapie Messtischblatt widoczny jest staw zlokalizowany ok. 200 m na północ od stanowiska, którego relikty czytelne są również na numerycznym modelu terenu. Obiekt otaczają pola uprawne. Intensywna orka spowodowała zatarcie śladów infrastruktury pierwotnie związanej z obiektem, takiej jak zabudowa towarzysząca, drogi czy groble, które nie są obecnie widoczne na numerycznym modelu terenu.

Chronologia: XV-XVI w.

Konkretne wzmianki (wybór): SR nr 3166, 3677; CDS IX, nr 557; Vug 1890, s. 250-261; Helmich 1930, s. 39; Kaźmierczyk, Macewicz, Wuszkan 1977, s. 443-444; Pawłowski 1978, s. 325-326; Nowakowski 2017, s. 411.

@article{Hellmich1930,

title = {Schlesische Wehranlagen},

author = {Max Hellmich},

year  = {1930},

date = {1930-01-01},

urldate = {1930-01-01},

journal = {Altschlesien},

volume = {3},

pages = {40\textendash41},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {article}

}

@book{kazmierczyk_studia_1977,

title = {Studia i materia\ly do osadnictwa Opolszczyzny wczesno\'{s}redniowiecznej},

author = {J. Ka\'{z}mierczyk and K. Macewicz and S. Wuszkan},

year  = {1977},

date = {1977-01-01},

urldate = {1977-01-01},

pages = {42-43},

address = {Opole},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@book{Nowakowski2017,

title = {\'{S}l\k{a}skie obiekty typu motte. Studium archeologiczno-historyczne},

author = {Dominik Nowakowski},

year  = {2017},

date = {2017-01-01},

urldate = {2017-01-01},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@phdthesis{pawlowski_grody_1978,

title = {Grody sto\.{z}kowate, ostros\lupowe i wie\.{z}e mieszkalno-obronne na \'{S}l\k{a}sku w \'{s}redniowieczu},

author = {A. Paw\lowski},

year  = {1978},

date = {1978-01-01},

urldate = {1978-01-01},

pages = {199-200},

school = {KHASiT Politechniki Wroc\lawskiej},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {phdthesis}

}

@collection{\ssCDS18,

title = {CDS XVIII = Codex Diplomaticus Silesiae, Regesten zur Schlesischen Geschichte, Bd. XVIII: 1316-1326 (RS nr 3542-4599) },

editor = {Colmar Gr\"{u}nhagen and Konrad Wutke},

year  = {1898},

date = {1898-01-01},

urldate = {1898-01-01},

address = {Breslau},

note = {u\.{z}ywany r\'{o}wnie\.{z} skr\'{o}t \'RS\' lub \'RS V\'},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssCDS9,

title = {CDS IX = Codex Diplomaticus Silesiae, Urkunden der Stadt Brieg, urkundliche und chronikalische Nachrichten \"{u}ber die Stadt Brieg, die dortigen Kl\"{o}ster, die Stadt- und Stiftsg\"{u}ter bis zum Jahre 1550, Bd. IX},

editor = {Colmar Gr\"{u}nhagen},

year  = {1870},

date = {1870-01-01},

urldate = {1870-01-01},

volume = {IX},

publisher = {Priebatsch\'s Buchhandlung},

address = {Breslau},

series = {CDS},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@book{vug_schlesische_1890,

title = {Schlesische Heidenschanzen und die Handelstrassen der Alten},

author = {O. Vug},

year  = {1890},

date = {1890-01-01},

urldate = {1890-01-01},

pages = {216-218},

address = {Grottkau},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}