Przynależność administracyjna i toponomastyka
- Współczesna: gm. Siedlisko, pow. nowosolski, woj. lubuskie.
- Historyczne jednostki administracyjne: księstwo głogowskie.
- Nazwy historyczne: Siedlisko (niem. Carolath); w przekazach późniejszych tradycja wiązała nazwę Carolath z domniemanym dworem myśliwskim Karola IV Luksemburskiego ok. 1360 r.
Kontekst przestrzenny, rozplanowanie, stan zachowania obiektu
Na krawędzi wysoczyzny przylegającej do doliny Odry, w centrum wsi. Zasadniczy zespół rezydencjonalny o formie nowożytnej, ukształtowany w wyniku przebudowy renesansowego dworu w rozległe założenie z systemem wałów, fos i narożnych bastionów.
Wybór źródeł do dziejów miejscowości i dóbr ziemskich
- 1298 – Henryk III głogowski wystawił dokument w zamku (castrum) Sedlscho (SUb, VI, nr 367)
- 1303 – wzmiankowany nowy zamek Siedlisko (novum castrum Sedlsco) (APWr., Rep. 76, nr 3 (16), nr 4 (17); RS 2742)
- 1485–1530 – siedział tu Baltazar von Rechenberg (Sinapius I, s. 117)
- 1507 – właścicielem zamku (Haus) był Baltazar Rechenberg (CDS XXIV, s. 102)
- 1508 – Zygmunt Jagiellończyk zatwierdził posiadłości Rechenbergów, wśród których wymieniono Carlath (LuBS I, s. 253)
- 1533 – majątek Siedlisko przejęli bracia Melchior i Franz von Rechenberg; w Siedlisku przebywał Franz (Andrzejewski 2007, s. 79)
- 1554 – poświadczony folwark zamkowy, owczarnie i browar (Klopsch I, s. 46–48)
- 1561 – Franz von Rechenberg sprzedał majątek Fabianowi von Schönaich (Andrzejewski 2007, s. 80)
Historia budowlana obiektu
Bliżej nieokreślona warownia książęca z przełomu XIII i XIV wieku. Według tradycji około 1360 roku miał się tu znajdować dwór myśliwski Karola IV Luksemburskiego, od którego imienia wywodzona jest późniejsza nazwa zamku i wsi – Karolat/Carolath. Obecnie za najstarszą czytelną część okazałego założenia uważa się relikty dworu zachowane w południowym skrzydle kompleksu, datowane na pierwszą połowę XVI wieku. Tworzą je mury obwodowe, zachowane do poziomu parteru, wzniesione z kamienia i cegły na planie prostokąta o wymiarach około 26 × 24,5 m. Wschodnią część dziedzińca zajmował murowany, trójkondygnacyjny budynek mieszkalny o wymiarach 26 × 14 m, z rozbudowanym przyziemiem obejmującym cztery pomieszczenia kryte sklepieniami kolebkowymi. Na poziomie pierwszego piętra wnętrze podzielone było na trzy niemal identycznej wielkości pomieszczenia. Dwór miał być pierwotnie otoczony fosą, a wjazd na teren siedziby prowadził przez most zwodzony. Opisywany obiekt stanął prawdopodobnie w miejscu starszej, również murowanej siedziby pańskiej, na co pośrednio wskazuje użyty w odniesieniu do niej w 1507 roku termin Haus. Na przełomie XVI i XVII wieku renesansowy dwór został gruntownie przebudowany w stylu manierystycznym przez Georga von Schönaicha. W wyniku tych prac powstało okazałe założenie rezydencjonalne, otoczone systemem wałów, fos oraz narożnych bastionów.
Chronologia: bliżej nieokreślony zamek książęcy z końca XIII–XIV w.; murowany dwór Baltazara Rechenberga z końca XV lub początku XVI w.; dwór Franza Rechenberga z 2 ćwierci XVI w.; przebudowa w obronny pałac z końca XVI i początku XVII w.
Konkretne wzmianki (wybór): SUb VI, nr 367; APWr., Rep. 76, nr 3 (16), nr 4 (17); RS 2742; Sinapius I, s. 117; CDS XXIV, s. 102; LuBS I, s. 253; Klopsch I, s. 46–48; Andrzejewski 2007, s. 79–80; Müller 1837, s. 240–241; Klopsch I, s. 46–48; Klopsch II, s. 118–119; Lutsch 1891, s. 72; Weber 1911, s. 10–11; Guerquin 1957, s. 73; Pilch i Pilch 1962, s. 134–135; Marchelek 1971, s. 263–274; Kowalski 1976, s. 205–207; Weczerka 1977, s. 70–71; Grundmann 1982, s. 144; Guerquin 1984, s. 284–285; Grundmann 1987, s. 53–65; Kowalski 1987, s. 179–181; Peryt-Gierasimczuk 1998, s. 180; Kajzer, Kołodziejski, Salm 2001, s. 452–454; Lewczuk 2001, s. 167; Andrzejewski, Motyl 2002, s. 39–54; Kąsinowska 2003, s. 173–220; Garbacz 2005, s. 183; Andrzejewski 2007, s. 245–246; Nowakowski 2008, s. 83, 155, 388, 536–538; Kowalski 2010, s. 329–330.
Andrzejewski T
Rechenbergowie w życiu społeczno-gospodarczym księstwa głogowskiego w XVI-XVII wieku Book
Zielona Góra, 2007.
@book{andrzejewski_rechenbergowie_2007,
title = {Rechenbergowie w \.{z}yciu spo\leczno-gospodarczym ksi\k{e}stwa g\logowskiego w XVI-XVII wieku},
author = {T. Andrzejewski},
year = {2007},
date = {2007-01-01},
urldate = {2007-01-01},
address = {Zielona G\'{o}ra},
keywords = {},
pubstate = {published},
tppubtype = {book}
}
Andrzejewski T; Motyl K
Siedziby rycerskie w księstwie głogowskim. Zamki i dwory Rechenbergów i Schönaichów Book
Nowa Sól, 2002.
@book{andrzejewski_siedziby_2002,
title = {Siedziby rycerskie w ksi\k{e}stwie g\logowskim. Zamki i dwory Rechenberg\'{o}w i Sch\"{o}naich\'{o}w},
author = {T. Andrzejewski and K. Motyl},
year = {2002},
date = {2002-01-01},
urldate = {2002-01-01},
pages = {18-24},
address = {Nowa S\'{o}l},
keywords = {},
pubstate = {published},
tppubtype = {book}
}
APW WSPŚ lub APWr = Archiwum Państwowe we Wrocławiu, Wydział Samorządowy Prowincji Śląskiej Technical Report
0000.
@techreport{APW_WSP\'{S}_719,
title = {APW WSP\'{S} lub APWr = Archiwum Pa\'{n}stwowe we Wroc\lawiu, Wydzia\l Samorz\k{a}dowy Prowincji \'{S}l\k{a}skiej},
keywords = {},
pubstate = {published},
tppubtype = {techreport}
}
Garbacz K
Szlakiem zabytkowych miast. Przewodnik po południowej części województwa lubuskiego Book
Zielona Góra, 2005.
@book{garbacz2005,
title = {Szlakiem zabytkowych miast. Przewodnik po po\ludniowej cz\k{e}\'{s}ci wojew\'{o}dztwa lubuskiego},
author = {K. Garbacz},
year = {2005},
date = {2005-01-01},
urldate = {2005-01-01},
pages = {206-207},
address = {Zielona G\'{o}ra},
keywords = {},
pubstate = {published},
tppubtype = {book}
}
Grundmann G
Burgen, Schlösser und Gutshäuser in Schlesien, Bd. 1. Die mittelalterlichen Burgruinen und Wohntürme Book
Frankfurt am Main, 1982.
@book{grundmann_burgen_1982,
title = {Burgen, Schl\"{o}sser und Gutsh\"{a}user in Schlesien, Bd. 1. Die mittelalterlichen Burgruinen und Wohnt\"{u}rme},
author = {G\"{u}nther Grundmann},
year = {1982},
date = {1982-01-01},
urldate = {1982-01-01},
volume = {1},
address = {Frankfurt am Main},
keywords = {},
pubstate = {published},
tppubtype = {book}
}
Grundmann G
Burgen, Schlösser und Gutshäuser in Schlesien, Bd. 2: Schlösser und Feste Häuser der Renaissance Book
Würzburg, 1987.
@book{grundmann_burgen_1987,
title = {Burgen, Schl\"{o}sser und Gutsh\"{a}user in Schlesien, Bd. 2: Schl\"{o}sser und Feste H\"{a}user der Renaissance},
author = {G\"{u}nther Grundmann},
year = {1987},
date = {1987-01-01},
urldate = {1987-01-01},
address = {W\"{u}rzburg},
keywords = {},
pubstate = {published},
tppubtype = {book}
}
Guerquin B
Zamki śląskie Book
Warszawa, 1957.
@book{guerquin_1957,
title = {Zamki \'{s}l\k{a}skie},
author = {Bohdan Guerquin},
year = {1957},
date = {1957-01-01},
urldate = {1957-01-01},
address = {Warszawa},
keywords = {},
pubstate = {published},
tppubtype = {book}
}
Guerquin B
Zamki w Polsce Book
Warszawa, 1984.
@book{guerquin_1984,
title = {Zamki w Polsce},
author = {Bohdan Guerquin},
year = {1984},
date = {1984-01-01},
urldate = {1984-01-01},
address = {Warszawa},
keywords = {},
pubstate = {published},
tppubtype = {book}
}
Kajzer J; Kołodziejczyk S; Salm J
Leksykon zamków w Polsce Book
Warszawa, 2001.
@book{kajzer_kolodziejczyk_salm_2001,
title = {Leksykon zamk\'{o}w w Polsce},
author = {J. Kajzer and S. Ko\lodziejczyk and J. Salm},
year = {2001},
date = {2001-01-01},
urldate = {2001-01-01},
address = {Warszawa},
keywords = {},
pubstate = {published},
tppubtype = {book}
}
Kąsinowska R
Zamek w Siedlisku Technical Report
WOSOZ Zielona Góra Zielona Góra, 1991, (maszynopis).
@techreport{Kasinowska1991,
title = {Zamek w Siedlisku},
author = {R. K\k{a}sinowska},
year = {1991},
date = {1991-01-01},
address = {Zielona G\'{o}ra},
institution = {WOSOZ Zielona G\'{o}ra},
note = {maszynopis},
keywords = {},
pubstate = {published},
tppubtype = {techreport}
}
Kąsinowska R
Architektura rezydencjonalna powiatu nowosolskiego Book
Nowa Sól, 2003.
@book{kasinowska2003,
title = {Architektura rezydencjonalna powiatu nowosolskiego},
author = {R. K\k{a}sinowska},
year = {2003},
date = {2003-01-01},
urldate = {2003-01-01},
address = {Nowa S\'{o}l},
keywords = {},
pubstate = {published},
tppubtype = {book}
}
Klopsch C D
Geschichte des Geschlechts von Schönaich. Bd. I: Die Geschichte Stadt Beuthen und der dazu gehörigen Castellanei bis 1561 Book
NA, Glogau, 1847.
@book{Klopsch1847,
title = {Geschichte des Geschlechts von Sch\"{o}naich. Bd. I: Die Geschichte Stadt Beuthen und der dazu geh\"{o}rigen Castellanei bis 1561},
author = {C. D. Klopsch},
year = {1847},
date = {1847-01-01},
publisher = {NA},
address = {Glogau},
keywords = {},
pubstate = {published},
tppubtype = {book}
}
Klopsch Ch D
Geschichte des Geschlechts von Schönaich, Bd. II: Die Vorzeit und die ausgestorbenen Linien derselben Book
Glogau, 1850.
@book{klopsch1850,
title = {Geschichte des Geschlechts von Sch\"{o}naich, Bd. II: Die Vorzeit und die ausgestorbenen Linien derselben},
author = {Ch. D. Klopsch},
year = {1850},
date = {1850-01-01},
urldate = {1850-01-01},
address = {Glogau},
keywords = {},
pubstate = {published},
tppubtype = {book}
}
Kowalski S
Zabytki architektury województwa Lubuskiego Book
Zielona Góra, 2010.
@book{kowalski_2010,
title = {Zabytki architektury wojew\'{o}dztwa Lubuskiego},
author = {S. Kowalski},
year = {2010},
date = {2010-01-01},
urldate = {2010-01-01},
address = {Zielona G\'{o}ra},
keywords = {},
pubstate = {published},
tppubtype = {book}
}
Kowalski S
Zabytki Środkowego Nadodrza. Katalog architektury i urbanistyki Book
Zielona Góra, 1976.
@book{kowalski_zabytki_1976,
title = {Zabytki \'{S}rodkowego Nadodrza. Katalog architektury i urbanistyki},
author = {S. Kowalski},
year = {1976},
date = {1976-01-01},
urldate = {1976-01-01},
pages = {35-36},
address = {Zielona G\'{o}ra},
keywords = {},
pubstate = {published},
tppubtype = {book}
}
Kowalski S
Zabytki województwa zielonogórskiego Book
Zielona Góra, 1987.
@book{kowalski_zabytki_1987,
title = {Zabytki wojew\'{o}dztwa zielonog\'{o}rskiego},
author = {S. Kowalski},
year = {1987},
date = {1987-01-01},
urldate = {1987-01-01},
pages = {39-40},
address = {Zielona G\'{o}ra},
keywords = {},
pubstate = {published},
tppubtype = {book}
}
Lewczuk J
Perspektywy badań nad późnym średniowieczem i okresem wczesnonowożytnym w południowej części Środkowego Nadodrza Journal Article
In: Silesia Antiqua, vol. 42, pp. 149–176, 2001.
@article{Lewczuk2001,
title = {Perspektywy bada\'{n} nad p\'{o}\'{z}nym \'{s}redniowieczem i okresem wczesnonowo\.{z}ytnym w po\ludniowej cz\k{e}\'{s}ci \'{S}rodkowego Nadodrza},
author = {J. Lewczuk},
year = {2001},
date = {2001-01-01},
urldate = {2001-01-01},
journal = {Silesia Antiqua},
volume = {42},
pages = {149\textendash176},
keywords = {},
pubstate = {published},
tppubtype = {article}
}
Lukas E
Pałac w Siedlisku Technical Report
WOSOZ Zielona Góra Zielona Góra, 1963, (maszynopis).
@techreport{Lukas1963,
title = {Pa\lac w Siedlisku},
author = {E. Lukas},
year = {1963},
date = {1963-01-01},
address = {Zielona G\'{o}ra},
institution = {WOSOZ Zielona G\'{o}ra},
note = {maszynopis},
keywords = {},
pubstate = {published},
tppubtype = {techreport}
}
Lutsch H
Verzeichnis der Kunstdenkmäler der Provinz Schlesien. Bd. III: Die Kunstdenkmäler des Regierungsbezirk Liegnitz Book
Breslau, 1891, (Borów Polski, s. 70-71;).
@book{Lutsch1891,
title = {Verzeichnis der Kunstdenkm\"{a}ler der Provinz Schlesien. Bd. III: Die Kunstdenkm\"{a}ler des Regierungsbezirk Liegnitz},
author = {H. Lutsch},
year = {1891},
date = {1891-01-01},
urldate = {1891-01-01},
address = {Breslau},
note = {Bor\'{o}w Polski, s. 70-71;},
keywords = {},
pubstate = {published},
tppubtype = {book}
}
Marchelek E
Z badań nad renesansową budową zamku w Siedlisku i jej tło historyczne Journal Article
In: Zielonogórskie Zeszyty Muzealne, no. 2, pp. 263–274, 1971.
@article{Marchelek1971,
title = {Z bada\'{n} nad renesansow\k{a} budow\k{a} zamku w Siedlisku i jej t\lo historyczne},
author = {E. Marchelek},
year = {1971},
date = {1971-01-01},
journal = {Zielonog\'{o}rskie Zeszyty Muzealne},
number = {2},
pages = {263\textendash274},
keywords = {},
pubstate = {published},
tppubtype = {article}
}
Müller K A
Vaterländische Bilder, in einer Geschichte und Beschreibung der alten Burgfesten und Ritterschlösser Schlesiens Book
Glogau, 1837.
@book{Muller1837,
title = {Vaterl\"{a}ndische Bilder, in einer Geschichte und Beschreibung der alten Burgfesten und Ritterschl\"{o}sser Schlesiens},
author = {K. A. M\"{u}ller},
year = {1837},
date = {1837-01-01},
urldate = {1837-01-01},
address = {Glogau},
keywords = {},
pubstate = {published},
tppubtype = {book}
}
Nowakowski D
Siedziby książęce i rycerskie księstwa głogowskiego w średniowieczu Book
Wrocław, 2008.
@book{nowakowski_siedziby_2008,
title = {Siedziby ksi\k{a}\.{z}\k{e}ce i rycerskie ksi\k{e}stwa g\logowskiego w \'{s}redniowieczu},
author = {D. Nowakowski},
year = {2008},
date = {2008-01-01},
urldate = {2008-01-01},
pages = {424-431},
address = {Wroc\law},
keywords = {},
pubstate = {published},
tppubtype = {book}
}
Peryt-Gierasimczuk I
Czas architekturą zapisany. Zabytki województwa zielonogórskiego Book
Zielona Góra, 1998.
@book{peryt-gierasimczuk_czas_1998,
title = {Czas architektur\k{a} zapisany. Zabytki wojew\'{o}dztwa zielonog\'{o}rskiego},
author = {I. Peryt-Gierasimczuk},
year = {1998},
date = {1998-01-01},
urldate = {1998-01-01},
pages = {27},
address = {Zielona G\'{o}ra},
keywords = {},
pubstate = {published},
tppubtype = {book}
}
Pilch J; Pilch K
Zabytki Dolnego Śląska Book
Wrocław-Warszawa-Kraków, 1962.
@book{pilch1962,
title = {Zabytki Dolnego \'{S}l\k{a}ska},
author = {J. Pilch and K. Pilch},
year = {1962},
date = {1962-01-01},
urldate = {1962-01-01},
address = {Wroc\law-Warszawa-Krak\'{o}w},
keywords = {},
pubstate = {published},
tppubtype = {book}
}
Grünhagen C; Markgraf H (Ed.)
LuB 1 = Lehns- und Besitzurkunden Schlesiens und seiner einzelnen Fürstenthümer im Mittelalter, Bd. 1 Collection
Leipzig, 1881, (Publicationen aus den königlichen preußischen Staatsarchiven Bd. 7; alternatywne skróty: LuBS, LBuS).
@collection{\sslehns_i_1881,
title = {LuB 1 = Lehns- und Besitzurkunden Schlesiens und seiner einzelnen F\"{u}rstenth\"{u}mer im Mittelalter, Bd. 1},
author = {C. Gr\"{u}nhagen and H. Markgraf},
editor = {C. Gr\"{u}nhagen and H. Markgraf},
year = {1881},
date = {1881-01-01},
urldate = {1881-01-01},
booktitle = {Publicationen aus den k\"{o}niglichen preu\ssischen Staatsarchiven Bd. 7},
address = {Leipzig},
note = {Publicationen aus den k\"{o}niglichen preu\ssischen Staatsarchiven Bd. 7; alternatywne skr\'{o}ty: LuBS, LBuS},
keywords = {},
pubstate = {published},
tppubtype = {collection}
}
(Ed.)
SINAPIUS = Schlesische Curiositaten darinnen die ansehnlichen Geschlechter des schlesischen Adels T.1 Collection
Leipzig, 1720.
@collection{\sssinapius_1720,
title = {SINAPIUS = Schlesische Curiositaten darinnen die ansehnlichen Geschlechter des schlesischen Adels T.1},
author = {J. Sinapio},
year = {1720},
date = {1720-01-01},
urldate = {1720-01-01},
address = {Leipzig},
keywords = {},
pubstate = {published},
tppubtype = {collection}
}
Appelt H; Menzel J; Irgang W (Ed.)
SUb VI = Schlesisches Urkundenbuch. Bd. VI: 1291-1300 Collection
Köln, 1998.
@collection{\ssSub06,
title = {SUb VI = Schlesisches Urkundenbuch. Bd. VI: 1291-1300},
author = {VI SUB},
editor = {H. Appelt and J. Menzel and W. Irgang},
year = {1998},
date = {1998-01-01},
urldate = {1998-01-01},
address = {K\"{o}ln},
keywords = {},
pubstate = {published},
tppubtype = {collection}
}
Weber R (Ed.)
Schlesische Schlösser, Bd. 3 Collection
Verl. des Deutschen Schlösser Albums, Dresden, 1909.
@collection{weber_1909,
title = {Schlesische Schl\"{o}sser, Bd. 3},
editor = {R. Weber},
year = {1909},
date = {1909-01-01},
urldate = {1909-01-01},
publisher = {Verl. des Deutschen Schl\"{o}sser Albums},
address = {Dresden},
keywords = {},
pubstate = {published},
tppubtype = {collection}
}
Weczerka H
Handbuch der Historischen Stätten – Schlesien Book
Stuttgart, 1977.
@book{Weczerka1977,
title = {Handbuch der Historischen St\"{a}tten \textendash Schlesien},
author = {H. Weczerka},
year = {1977},
date = {1977-01-01},
urldate = {1977-01-01},
address = {Stuttgart},
keywords = {},
pubstate = {published},
tppubtype = {book}
}
Wutke K (Ed.)
CDS XXIV = Codex Diplomaticus Silesiae, Die Inventare der nichtstaatlichen Archive Schlesiens. Die Kreise Grünberg und Freistadt, Bd. XXIV Bachelor Thesis
1908, (Inv. Grünb.).
@bachelorthesis{β24CDS,
title = {CDS XXIV = Codex Diplomaticus Silesiae, Die Inventare der nichtstaatlichen Archive Schlesiens. Die Kreise Gr\"{u}nberg und Freistadt, Bd. XXIV},
editor = {Konrad Wutke},
year = {1908},
date = {1908-01-01},
urldate = {1908-01-01},
key = {Inv. Gr\"{u}nb},
note = {Inv. Gr\"{u}nb.},
keywords = {},
pubstate = {published},
tppubtype = {bachelorthesis}
}
