Zamek w Sycowie zlokalizowano na południe od miasta, poza jego fortyfikacjami, na plateau otoczonym fosą, na krawędzi podmokłej doliny Młyńskiej Wody. Według tradycji późnośredniowieczna warownia powstała w miejscu starszego założenia obronnego, a w epoce nowożytnej została rozbudowana i powiązana z ziemnymi umocnieniami oraz drugim obwodem obronnym miasta. Po zniszczeniach i przebudowach w XVIII wieku relikty średniowiecznego zamku wykorzystywano m.in. przy wzniesieniu kościoła ewangelickiego i browaru, a po pożarze z 1813 r. obiekt rozebrano, natomiast na jego miejscu założono rezydencję pałacową z parkiem.
| Lokalizacja | woj. dolnośląskie, pow. oleśnicki, gm. Syców |
|---|---|
| Współrzędne | 51.306111, 17.720000 |
| Obszar AZP | 76-35 |
| Chronologia | pełne średniowiecze, późne średniowiecze, nowożytność |
| Autorzy | Dominik Nowakowski |
| Data udostępnienia | 26.12.2025 |
Jak cytować?
Opis
Przynależność administracyjna i toponomastyka
- Współczesna: gmina Syców, pow. oleśnicki, woj. dolnośląskie.
- Historyczne jednostki administracyjne: księstwo wrocławskie, księstwo głogowskie, księstwo oleśnickie.
- Nazwy historyczne: Syców (niem. Groß Wartenberg), zapisy: 1276 – Syczowe i in.
Kontekst przestrzenny, rozplanowanie, stan zachowania obiektu
Na krawędzi podmokłej doliny Młyńskiej Wody, na południe od miasta, obiekt niezwiązany z jego fortyfikacjami. Założenie ulokowano na plateau otoczonym fosą; w epoce nowożytnej rezydencję wzmocniono ziemnymi fortyfikacjami i powiązano z drugim obwodem obronnym miasta, który stanowił wał i szeroka fosa.
Wybór źródeł do dziejów miejscowości i dóbr ziemskich
- 1276 – wzmiankowana wieś położona opodal Sycowa (Syczowe) (SUb, IV, nr 274)
- 1276 – kasztelan Wojciech ze Smolnej (SUb, IV, nr 283; Cetwiński 1982, s. 225)
- 1294 – Henryk V wrocławski potwierdził zdobycze terytorialne Henryka III głogowskiego, wśród których znajdował się Syców (SUb, VI, nr 144; LuBS, II, s. 4)
- 1300 – wzmiankowany dystrykt wokół Syczow sive Wartinbergk (CDS XIV, B, 188)
- 1312 – wzmiankowany Syców (Wartinberg) jako ośrodek dystryktu (LuBS, I, s. 121)
- 1323 – Konrad I oleśnicki scedował na Bolesława III legnickiego księstwo oleśnickie, w tym Syców z zamkiem (castrum) (LuBS, II, s. 12)
- 1329 – Konrad I oleśnicki oddał Janowi Luksemburskiemu w lenno dzielnicę, w tym miasto Syców (LuBS, II, s. 19)
- 1361 – Konrad I oleśnicki zapisał 300 grzywien dochodu z miasta mniszkom trzebnickim (LuBS, II, s. 436–437)
- 1459 – król Jerzy z Podiebradów potwierdził książętom oleśnickim Konradowi i Konradowi Białemu ich posiadłości, w tym Syców (LuBS, II, s. 60)
- 1474 – starosta sycowski Erhard Mylticz (LuBS, II, s. 73)
- 1490 – książę oleśnicki Konrad X Biały przekazał swoje ziemie, w tym Syców, książętom legnicko-brzeskim (LuBS, II, s. 100–102)
- 1490–1517 – miasteczko należało do rodziny von Haugwitz (Müller 1837, s. 281; Piekalski, Żurek 1993, s. 163)
- 1517–1530 – własność Zdenka Löwe von Rozental (Müller 1837, s. 281; Piekalski, Żurek 1993, s. 163)
- 1530–1559 – miasto kupił Joachim von Malzan (Müller 1837, s. 281)
- 1559–1719 – miasto należało do burgrabiów von Dohna (Müller 1837, s. 281)
- 1734 – władztwo sycowskie od Fryderyka Wilhelma I kupił hrabia Jan Ernst von Byron (Müller 1837, s. 281)
Historia budowlana obiektu
Według tradycji późnośredniowieczny zamek w Sycowie zbudowano na miejscu starszego założenia obronnego. Obiekt ulokowano poza fortyfikacjami miejskimi, na plateau otoczonym fosą. Około przełomu XVI i XVII w. na południe od warowni średniowiecznej wzniesiono nową rezydencję. Wzmocniono ją ziemnymi fortyfikacjami i połączono z drugim obwodem obronnym miasta, który tworzył wał i szeroka fosa. Obiekt był wielokrotnie niszczony i odbudowywany w XVIII w. Według K. A. Müllera w 1785 r. ówczesny właściciel zlecił budowę nowego kościoła ewangelickiego, wykorzystując część starego (średniowiecznego) zamku. Nieco później inną część wykorzystywano jako browar. Nowy zamek, podobnie jak większość miasta, uległ spaleniu w 1813 r., po czym został rozebrany, a umocnienia bastionowe zniwelowano. Na ich miejscu zbudowano założenie pałacowe z obszernym parkiem.
Chronologia: bliżej niekreślona, najpewniej niewielkiej skali warownia z 2 poł. XIII w., zapewne w XIV-XV w. zastąpiona przez założenie murowane, w późniejszym czasie wielokrotnie przebudowywane.
Literatura
Konkretne wzmianki (wybór): SUb IV, nr 274, 283; SUb VI, nr 144; LuBS I, s. 121; LuBS II, s. 4, 12, 19, 60, 73, 100–102, 436–437; CDS XIV, B, 188; Cetwiński 1982, s. 225; Müller 1837, s. 280–281; Bimler 1943, s. 41–42; Weczerka 1977, s. 161; Guerquin 1957, s. 75; Guerquin 1984, s. 294; Pilch 1978, s. 255–256; Grundmann 1982, s. 148; Piekalski, Żurek 1993, s. 163–164; Kajzer, Kołodziejski, Salm 2001, s. 472.
Wieś – miasteczko – miasto. Średniowieczne osadnictwo w dorzeczu górnej i środkowej Oławy Book
Łomianki, 2019.
Die Schlesischen Massiven Wehrbauten, Bd. II: Fürstentum Brieg Book
Breslau, 1941.
Kod genetyczny miasta. Średniowieczne miasta lokacyjne Dolnego Śląska na tle urbanizacji europejskiej Book
Wrocław, 2009.
Burgen, Schlösser und Gutshäuser in Schlesien, Bd. 1. Die mittelalterlichen Burgruinen und Wohntürme Book
Frankfurt am Main, 1982.
Die Hussitenkämpfe der Schlesier 1420-1435 Collection
Breslau, 1872.
Zamki śląskie Book
Warszawa, 1957.
Schlesiens curieuse Denckwürdigkeiten oder vollkommmene Chronika von Ober- und Nieder-Schlesien […] Book
Franckfurt am Mäyn, 1689.
RŚl V = Regesty śląskie. T. V, 1360 Bachelor Thesis
Wrocław, 1992.
Zabytki architektury Dolnego Śląska Book
Wrocław, 1978.
CDS XVI = Codex Diplomaticus Silesiae, Regesten zur Schlesischen Geschichte, Bd. XVI: 1301-1315 (RS nr 2616-3542) Collection
Breslau, 1892, (używany również skrót 'RS' lub 'RSIV').
CDS XVIII = Codex Diplomaticus Silesiae, Regesten zur Schlesischen Geschichte, Bd. XVIII: 1316-1326 (RS nr 3542-4599) Collection
Breslau, 1898, (używany również skrót 'RS' lub 'RS V').
CDS XXII = Codex Diplomaticus Silesiae, Regesten zur Schlesischen Geschichte, Bd. XXII: 1327-1333 (RS nr 4600-5278) Collection
Breslau, 1903, (używany również skrót 'RS').
CDS XXX = Codex Diplomaticus Silesiae, Regesten zur schlesischen Geschichte 1338-1342, Bd. XXX (RS nr 6021-6988) Collection
Breslau, 1925.
CDS IX = Codex Diplomaticus Silesiae, Urkunden der Stadt Brieg, urkundliche und chronikalische Nachrichten über die Stadt Brieg, die dortigen Klöster, die Stadt- und Stiftsgüter bis zum Jahre 1550, Bd. IX Collection
Priebatsch's Buchhandlung, Breslau, 1870.
LuB 1 = Lehns- und Besitzurkunden Schlesiens und seiner einzelnen Fürstenthümer im Mittelalter, Bd. 1 Collection
Leipzig, 1881, (Publicationen aus den königlichen preußischen Staatsarchiven Bd. 7; alternatywne skróty: LuBS, LBuS).
LuB 2 = Lehns- und Besitzurkunden Schlesiens und seiner einzelnen Fürstenthümer im Mittelalter. Bd. 2 Collection
Leipzig, 1883, ( alternatywne skróty: LuBS, LBuS).
SUb VI = Schlesisches Urkundenbuch. Bd. VI: 1291-1300 Collection
Köln, 1998.
Architektura na Śląsku do połowy XIII wieku Book
Warszawa, 1955.
Handbuch der Historischen Stätten – Schlesien Book
Stuttgart, 1977.
RŚl I = Regesty śląskie. T. I, 1343-1348 Collection
Wrocław, 1975.
RŚl II = Regesty śląskie. T. II, 1349-1354 Collection
Wrocław, 1983.
RŚl IV = Regesty śląskie. T. IV, 1358-1359 Collection
Wrocław-Warszawa, 1992.
Ilustracje
