Mokra, st. 1 (miasto Wrocław), motte

    Grodzisko stożkowate w Mokrej zbudowano wśród podmokłych łąk, w sąsiedztwie niewielkiego rowu, ok. 100 m na południe od najbliższych zabudowań wsi. zachowane w postaci nasypu założonego na planie czworoboku o zaokrąglonych narożach i wymiarach u podstawy 26 x 31 m, u góry 16 x 22 m, wysokości do 4 m. Kopiec otacza fosa o szerokości 9-12 m, w części południowej przecięta groblą. Na zewnątrz fosy znajdował się prawdopodobnie dookolny wał, obecnie w większości zniwelowany. Na plateau kopca odkryto rów fundamentowy zasypany gruzem ceglanym. Powtórna analiza zespołu skłania do jego datowania na XIV w.

    Lokalizacjawoj. dolnośląskie, pow. wrocławski, miasto Wrocław
    Współrzędne51.172222 N, 16.839722 E
    Obszar AZP100-46
    Chronologiapóźne średniowiecze
    AutorzyDominik Nowakowski
    Data udostępnienia26.12.2023
    MOKRA, współczesny widok obiektu od strony NE, 2013 r. (fot. D. Nowakowski)
    MOKRA, współczesny widok obiektu od strony NE, 2013 r. (fot. D. Nowakowski, Katalog Zamków i Dworów Obronnych Śląska [https://zamki.pwr.edu.pl/]. Licencja: CC BY-SA 4.0 [https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/])

    Jak cytować?

    Nowakowski Dominik. Mokra, st. 1 (miasto Wrocław), motte, Katalog Zamków i Dworów Obronnych Śląska [https://zamki.pwr.edu.pl/mokra-st-1-miasto-wroclaw-motte/]. Licencja: CC BY-SA 4.0 [https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/]. Data dostępu: 19.04.2024.

    Zdjęcia, ryciny, ilustracje, plany, przekroje, etc. – jak w podpisach

    Opis

    Przynależność administracyjna

    Obecna: Mokra (Muckerau, Kr. Neumarkt, MBL. 4867), ob. w granicach Wrocławia, gm. Wrocław, pow. Wrocław, woj. dolnośląskie; stan. nr 1, AZP 35/78-26

    Przynależność historyczna: księstwo wrocławskie

    Lokalizacja

    Wśród podmokłych łąk, w sąsiedztwie niewielkiego rowu, ok. 100 m na S od najbliższych zabudowań wsi

    Wybór źródeł do dziejów miejscowości i dóbr ziemskich:

    • 1289 – Henryk V legnicki zawarł układ z mieszczaninem Wilhernusem i tarczownikiem Janem w sprawie przeniesienia na prawo niemieckie wsi Mocra (SUb, V, nr 428)
    • 1305 – wzmiankowana nowo lokowana wieś Mocre (LF, D, 275)
    • 1337: bracia Tylko i Guncelin Luchowie sprzedali Lutoldowi Sommerfeldowi wieś i majątek Mockir (RS 5974; Jurek 1996, s. 253)
    • 1346 – Lutold Sommerfeld przekazał żonie Małgorzacie 12 łanów, folwark z 4 łanami oraz położony przy kościele dwór obronny (curia propre Ecclesiam in qua stat propugnaculum) (RF, II, 775)
    • 1353 – wymienione 8-łanowy folwark pański, z którego służył Mikołaj Sommerfeld (RWN, s. 90, 122, 128)
    • 1354-1359 – dobra braci Mikołaja, Piotra, Jana, Konrada i Lutolda Sommerfeldów (RŚl, II, nr 1089; III, nr 166, 524; IV, nr 457)
    • 1358 – dobra we wsi posiadał Piotr Polak z Mokrej (RŚl, IV, nr 308)
    • 1363 – bracia Sommerfeldowie sprzedali Franciszkowi z Księginic folwark (RF, II, 775)
    • 1425 – Franciszek Schellendorf sprzedał mieszczaninowi Michałowi Bankowi wieś z folwarkiem (RF, I, 778)
    • 1473-1479 – dobra Dippranda Reibnitza (APWr., Rep. 91 nr 544, 547, 549)
    • 1482 – dobra Jerzego Reibnitza (APWr., Rep. 91, nr 551)
    • 1509 – sołectwo we wsi nabył mieszczanin Jan Hornig, dziedziczny pan w Mokrej (RF, II, 782)
    • 1509 – wieś na prawie dziedzicznym posiadał Paweł Hornig (RF, II, 782)
    • 1548 – wieś posiadał Baltazar Hornig (APWr., AmWr., C 22, f. 81).

    Opis obiektu

    Grodzisko stożkowate zachowało się w postaci nasypu, założonego na planie czworoboku o zaokrąglonych narożach, o wymiarach u podstawy 26 x 31 metrów, u góry 16 x 22 metry i wysokości do 4 metrów. Kopiec otacza fosa o szerokości 9-12 metrów, przecięta w części północnej groblą. Prawdopodobnie dookoła fosy istniał wał, który obecnie jest w większości zniwelowany.

    Badania wykopaliskowe wykazały, że obiekt powstał na naturalnym pagórku, który podwyższono warstwą nasypową o miąższości 0,5-1 metra, tworzoną z gliny pozyskanej podczas kopania fosy. Głębokość fosy sięgała 2,5-3 metry poniżej ówczesnego poziomu. Na płaskowyżu kopca odkryto rów fundamentowy zasypany gruzem ceglanym i zaprawą wapienną oraz przylegającą do niego od północy warstwę o analogicznej treści, zinterpretowaną jako fundament wieży. Dolna kondygnacja wieży była nieznacznie zagłębiona w nasyp, a poziom użytkowy wewnątrz wyznaczała warstwa zbitego szarego piasku, stanowiąca podkład pod drewnianą podłogę.

    W bliżej nieokreślonych okolicznościach wieża została zniszczona, a jej gruz rozbiórkowy zalegał na całej powierzchni kopca. Bezpośrednio na tym gruzie znajdowała się warstwa brunatnego piasku z polepą, zaprawą wapienną i kamieniami, będąca pozostałościami górnych drewniano-glinianych partii wieży. Poziom ten był przekryty warstwą brunatnego piasku z drobnymi ułamkami polepy, w której odkryto negatyw po słupie, prawdopodobnie będącym reliktem funkcjonującej tu w ostatniej fazie użytkowej kopca drewnianej zabudowy gospodarczej. Nad warstwą brunatnego piasku zalegał współczesny humus leśny o miąższości 0,2-0,3 metra.

    Podczas badań sondażowych pozyskano liczne fragmenty ceramiki naczyniowej, głównie stalowoszarej, z niewielkim udziałem kremowej, w tym fragmenty mis, dzbanów, garnków, małych czarek, den ze śladami odcinania i zagładzania, nieliczne ułamki ceramiki nowożytnej, 16 gwoździ, żelazne kółko, dwa żelazne skoble, hak, zawias, nóż, kamienny gładzik, 37 kości zwierzęcych. Powtórna analiza zespołu na podstawie cech opisowych i rycin skłania do datowania go na XIV wiek.

    Ilustracje

    Ilustracje

    Zdjęcia

    Literatura

    Wzmianki konkretnie o tym obiekcie

    Drescher 1870, s. 91-92; Behla 1888, s. 164; Hellmich 1930, s. 40; Antoniewicz, Wartołowska 1964, s. 38; Informator Konserwatora Zabytków Archeologicznych 1970-1971, s. 196-198; Kaletyn 1980, s. 258; Pawłowski 1978 (maszynopis), s. 287-289; Pawłowski 1978 (Sprawozdania Archeologiczne), s. 247-248; Kokosza 1990, s. 54; Prus 1994, s. 946; Demidziuk, Mierzwiński, Moździoch, Nowacka 1998; Demidziuk 1999, s. 78; Nowakowski 2017, s. 368-369

    Antoniewicz W; Wartołowska Z

    Mapa grodzisk w Polsce Journal Article

    In: Wrocław, pp. 29, 1964.

    BibTeX

    Behla R

    Die vorgeschichtlichen Rundwälle im östlichen Deutschland Book

    Berlin, 1888.

    BibTeX

    Demidziuk K; Mierzwiński A; Moździoch S; Nowacka L

    Sprawozdanie z ratowniczych badań archeologicznych prowadzonych na grodzisku stożkowatym w osiedlu Mokra we Wrocławiu-Fabrycznej w 1998 roku Technical Report

    IAE PAN Wrocław Wrocław, 1998.

    BibTeX

    Demidziuk K

    Archiwalia archeologiczne z terenu Wrocławia do 1945 roku Book

    Wrocław, 1999.

    BibTeX

    Drescher R

    Ueber den gegenwärtigen Stand der Ermittelungen auf dem Gebiet des schlesischen Heidenthums Journal Article

    In: Schlesiens Vorzeit in Bild und Schrift, vol. 1, pp. 35, 1870.

    BibTeX

    Hellmich M

    Schlesische Wehranlagen Journal Article

    In: Altschlesien, vol. 3, pp. 40–41, 1930.

    BibTeX

    Informator Konserwatora Zabytków Archeologicznych 1970-1971 Booklet

    1971.

    BibTeX

    Jurek T

    Obce rycerstwo na Śląsku do połowy XIV wieku Book

    Poznań, 1996.

    BibTeX

    Kaletyn T

    Sprawozdanie z działalności w zakresie ochrony i ratownictwa zabytków archeologicznych na obszarze woj. wrocławskiego i m. Wrocławia w 1978 r. prowadzonej przez WOAK we Wrocławiu Journal Article

    In: Silesia Antiqua, vol. 22, pp. 263-275, 1980.

    BibTeX

    Kokosza J

    Archiwalia archeologiczne z byłego powiatu Środa Śląska Journal Article

    In: Silesia Antiqua, vol. 32, pp. 269–301, 1990.

    BibTeX

    Nowakowski D

    Śląskie obiekty typu motte. Studium archeologiczno-historyczne Book

    2017.

    BibTeX

    Pawłowski A

    Grody stożkowate, ostrosłupowe i wieże mieszkalno-obronne na Śląsku w średniowieczu PhD Thesis

    KHASiT Politechniki Wrocławskiej, 1978.

    BibTeX

    Pawłowski A

    Z badań grodzisk średniowiecznych województwa wrocławskiego Journal Article

    In: Sprawozdania Archeologiczne, vol. 30, pp. 241-258, 1978.

    BibTeX

    Prus O

    Katalog stanowisk archeologicznych województwa wrocławskiego (stanowiska opublikowane, cz. IV) Book

    Wrocław, 1994.

    BibTeX

    Wutke K; Randt E; Bellée H (Ed.)

    CDS XXIX = Codex Diplomaticus Silesiae, Regesten zur schlesischen Geschichte 1334-1337, Bd. XXIX Collection

    Breslau, 1923, (używany również skrót 'RS').

    BibTeX

    Stenzel G A (Ed.)

    RWN = Registrum villarum, allodiarum et jurium ducatus Wratislaviensis et districtus Nampslaviensis Journal Article

    In: Übersicht der Arbeiten und Veränderungen der Schlesischen Gesellschaft für Vaterländische Kultur im Jahre 1842, pp. 60-141, 1843.

    BibTeX

    Appelt H; Menzel J; Irgang W (Ed.)

    SUb V = Schlesisches Urkundenbuch. Tom V: 1282-1290 Collection

    Köln-Weimar-Wien, 1993.

    BibTeX

    RF = Repertorium Frobenianum (Repertorium Investiturarum in Praediis Ducatus Vratislaviensis, quae in Libris eiusdem Cancellariae continentur), t. 1-4 Collection

    0000, (APWr., Akta miasta Wrocławia, sygn. C 24/I–IV).

    BibTeX

    Korta W (Ed.)

    RŚl II = Regesty śląskie. T. II, 1349-1354 Collection

    Wrocław, 1983.

    BibTeX

    Korta W (Ed.)

    RŚl III = Regesty śląskie. T. III, 1355-1357 Collection

    Wrocław, 1990.

    BibTeX

    Korta W (Ed.)

    RŚl IV = Regesty śląskie. T. IV, 1358-1359 Collection

    Wrocław-Warszawa, 1992.

    BibTeX

    Lokalizacja