Zawadka (gm. Malczyce), motte

Przynależność administracyjna i toponomastyka

• Współczesna: gmina Malczyce, pow. średzki, woj. dolnośląskie.
• Historyczne jednostki administracyjne: księstwo wrocławskie, księstwo legnickie, księstwo świdnickie.
• Nazwy historyczne: Zawadka (niem. Riegel)

Kontekst przestrzenny, rozplanowanie, stan zachowania obiektu

Na krawędzi wysokiej skarpy przylegającej do podmokłej doliny niewielkiego cieku, na południe od wsi i zabudowań dawnego folwarku. Obiekt ukształtowano przez odcięcie fosą niewielkiego cypla. Założenie ma plan nieregularnego owalu (nerkowaty) o wymiarach u podstawy ok. 50 × 67 m. W części północnej znajduje się wypiętrzone plateau (ok. 27 × 28 m). Od strony północnej czytelna jest fosa o szerokości ok. 18–20 m. Przed II wojną światową na majdanie widoczne były relikty prostokątnej budowli murowanej.

Wybór źródeł do dziejów miejscowości i dóbr ziemskich

• 1366 – Fryderyk Schaff przekazał żonie jako oprawę wdowią dwór (curia) Rokinregil z folwarkiem, młynem i stawami (Landbuch I, nr 26)
• 1400–1401 – Fryderyk Schaff de Regil, który w 1401 r. sprzedał Konradowi von Wadewicz i jego żonie Małgorzacie 4 grzywny rocznego czynszu na swoich dobrach czum Rotkergil (Landbuch III, nr 847, 1149)
• 1506 – Piotr Landeskron zum Riegel (Sinapius I, s. 572)

Historia budowlana obiektu

Obiekt w Zawadce, dostosowany był formą do konfiguracji terenu, powstał w wyniku odcięcia fosą niewielkiego cypla. Założenie ma kształt nieregularnego owalu (nerkowaty) o wymiarach u podstawy 50 × 67 m. W części N znajduje się wypiętrzone plateau o wymiarach 27 × 28 m. Od strony N biegnie fosa o szerokości 18–20 m. Przed wojną na majdanie czytelne były relikty prostokątnej budowli murowanej.

Z opisu z 1829 r. wynika, że było to co najmniej dwufazowe założenie rezydencjonalne. Jego starszy element stanowiła zlokalizowana na kopcu wieża mieszkalna na planie czworoboku, z głębokimi, sklepionymi piwnicami oraz dwuprzestrzennym, również sklepionym przyziemiem, dostępnym przez schody. Grubość murów wynosiła 3 1/2 łokcia (ok. 233 cm). Wieżę połączono z późniejszym budynkiem dworu, co jest obecnie widoczne na poziomie piwnic.

Chronologia: murowana wieża mieszkalna na kopcu z XIV-XV w.

Konkretne wzmianki (wybór): Landbuch I, nr 26; Landbuch III, nr 847, 1149; Sinapius I, s. 572; Müller 1837, s. 538; Knie 1845, s. 546; Hellmich 1930, s. 42; Antoniewicz, Wartołowska 1964, s. 46; Pawłowski 1978, s. 376; Mruczek 2003, s. 405–406; Nowakowski 2017, s. 473.

@article{antoniewicz_mapa_1964,

title = {Mapa grodzisk w Polsce},

author = {W. Antoniewicz and Z. Warto\lowska},

year  = {1964},

date = {1964-01-01},

urldate = {1964-01-01},

journal = {Wroc\law},

pages = {29},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {article}

}

@article{Hellmich1930,

title = {Schlesische Wehranlagen},

author = {Max Hellmich},

year  = {1930},

date = {1930-01-01},

urldate = {1930-01-01},

journal = {Altschlesien},

volume = {3},

pages = {40\textendash41},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {article}

}

@phdthesis{mruczek_2003,

title = {Zamki wie\.{z}owe na \'{S}l\k{a}sku w \'{s}redniowieczu},

author = {R. Mruczek},

year  = {2003},

date = {2003-01-01},

urldate = {2003-01-01},

address = {Wroc\law},

school = {Wydzia\l Architektury Politechniki Wroc\lawskiej},

note = {praca doktorska napisana na Wydziale Architektury Politechniki Wroc\lawskiej pod kierunkiem prof. J. Rozp\k{e}dowskiego},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {phdthesis}

}

@book{Muller1837,

title = {Vaterl\"{a}ndische Bilder, in einer Geschichte und Beschreibung der alten Burgfesten und Ritterschl\"{o}sser Schlesiens},

author = {K. A. M\"{u}ller},

year  = {1837},

date = {1837-01-01},

urldate = {1837-01-01},

address = {Glogau},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@book{Nowakowski2017,

title = {\'{S}l\k{a}skie obiekty typu motte. Studium archeologiczno-historyczne},

author = {Dominik Nowakowski},

year  = {2017},

date = {2017-01-01},

urldate = {2017-01-01},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@phdthesis{pawlowski_grody_1978,

title = {Grody sto\.{z}kowate, ostros\lupowe i wie\.{z}e mieszkalno-obronne na \'{S}l\k{a}sku w \'{s}redniowieczu},

author = {A. Paw\lowski},

year  = {1978},

date = {1978-01-01},

urldate = {1978-01-01},

pages = {199-200},

school = {KHASiT Politechniki Wroc\lawskiej},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {phdthesis}

}

@collection{\ssknie_1845,

title = {Alphabetisch-Statistisch-Topographische Uebersicht aller D\"{o}rfer, Flecken, St\"{a}dte und andere Orte der K\"{o}nigl. Preu\ss. Provinz Schlesien, nebst beigef\"{u}gter Nachweisung von der Eintheilung des Landes nach den Bezirken der drei K\"{o}niglichen Regierungen, den darin enthaltenen F\"{u}rstenth\"{u}mern und Kreisen, mit Angabe des Fl\"{a}cheninhaltes, der mittlern Erhebung \"{u}ber die Meeresfl\"{a}che, der Bewohner, Geb\"{a}ude, des Viehstandes u.s.w.},

author = {J. G. Knie},

editor = {J. G. Knie},

year  = {1845},

date = {1845-01-01},

urldate = {1845-01-01},

address = {Breslau},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssLandbuch01,

title = {LANDBUCH I = Landbuch ksi\k{e}stw \'{s}widnickiego i jaworskiego, tom I: 1366-1376},

author = {I LANDBUCH},

editor = {T. Jurek},

year  = {2000},

date = {2000-01-01},

urldate = {2000-01-01},

address = {Pozna\'{n}},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssLandbuch03,

title = {LANDBUCH III = Landbuch ksi\k{e}stw \'{s}widnickiego i jaworskiego, tom III: 1396-1407},

author = {III LANDBUCH},

editor = {T. Jurek},

year  = {2007},

date = {2007-01-01},

urldate = {2007-01-01},

address = {Pozna\'{n}},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\sssinapius_1720,

title = {SINAPIUS = Schlesische Curiositaten darinnen die ansehnlichen Geschlechter des schlesischen Adels T.1},

author = {J. Sinapio},

year  = {1720},

date = {1720-01-01},

urldate = {1720-01-01},

address = {Leipzig},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}