Złotoryja, zamek (nieistniejący)

Przynależność administracyjna i toponomastyka

• Współczesna: gmina Złotoryja, pow. złotoryjski, woj. dolnośląskie.
• Historyczne jednostki administracyjne: księstwo śląskie, księstwo legnickie.
• Nazwy historyczne: Złotoryja (niem. Goldberg).

Kontekst przestrzenny, rozplanowanie, stan zachowania obiektu

Na wysokim cyplu wcinającym się w dolinę Kaczawy, na północny zachód od miasta. Obecnie obiekt całkowicie zniszczony.

Wybór źródeł do dziejów miasta i zamku

• 1367 – joannita (cruczeger) Gerke, sędzia dworski w Złotoryi (Landbuch, I, nr 182)

Historia budowlana obiektu

Obecnie obiekt całkowicie zniszczony, a część badaczy uważała, że w Złotoryi w ogóle nie było zamku. Kurt Bimler powoływał się na bliżej nieokreśloną odręczną notatkę, w której wspomniano odkryte we wskazanym miejscu „podziemne mury”, identyfikowane jako pozostałości średniowiecznej warowni. Jego zdaniem prawdopodobnie pozostałości zamku przedstawia jeden z widoków miasta F.B. Wernera, być może wykonany na podstawie starszego rysunku.

Według Bimlera, z widocznymi na pierwszym planie, po lewej stronie elementami zabudowy prawdopodobnie identyfikować można bramę zamkową flankowaną wieżami oraz położoną na prawo od niej kaplicę zamkową lub jej chór, która była jednym z najdłużej zachowanych obiektów. Na kolejnych widokach miasta we wskazanym miejscu widoczne jest już puste wyniesienie, ze zbudowaną u jego podnóża w 1725 r. wieżą ciśnień. Według Bimlera do budowy wieży użyto materiałów z rozbiórki zamku.

Uwagi: Zamek w Złotoryi nie został odnotowany w średniowiecznych źródłach pisanych, które również przemawiają za tym, że taki obiekt tu nie funkcjonował. Przykładowo w dokumencie z 1329 r., którym Jan Luksemburski nadał w lenno Bolesławowi legnickiemu jego ziemie, wymieniono Legnicę miasto i zamek, Chojnów miasto i zamek, Złotoryję miasto (Goltperch die stadt), Chocianów miasto i zamek (LuBS, I, s. 302); podobny zapis występuje w dokumencie z 1331 r. (LuBS, I, s. 306). Z wyjątkiem odnotowanego w 1367 r. sędziego dworskiego, nie są znani ze Złotoryi żadni urzędnicy książęcy powszechnie identyfikowani z zamkami (kasztelan, burgrabia, starosta itp.).

Chronologia: NA

Konkretne wzmianki (wybór): Landbuch I, nr 182; LuBS I, s. 302, 306; Bimler 1943, s. 64; Guerquin 1957, s. 76; Steinborn 1959, s. 21; Steinborn, Kozak 1971, s. 24–25; Grundmann 1982, s. 147; Guerquin 1984, s. 343; Uhtenwoldt 1995, s. 128; Eysymontt 2009, s. 602, 605.

@collection{Bimler_1943,

title = {Die schlesischen Massiven Wehrbauten. Bd. IV: F\"{u}rstentum Liegnitz},

author = {K. Bimler},

year  = {1943},

date = {1943-01-01},

urldate = {1943-01-01},

publisher = {Breslau},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@techreport{Dziewulski1975Zlotoryja,

title = {Z\lotoryja. Studium historyczno-urbanistyczne do planu zagospodarowania przestrzennego miasta},

author = {W. Dziewulski},

year  = {1975},

date = {1975-01-01},

address = {Wroc\law},

institution = {NID Wroc\law},

note = {Maszynopis w archiwum NID Wroc\law},

keywords = {},

pubstate = {unpublished},

tppubtype = {techreport}

}

@book{Eysymontt2009,

title = {Kod genetyczny miasta. \'{S}redniowieczne miasta lokacyjne Dolnego \'{S}l\k{a}ska na tle urbanizacji europejskiej},

author = {Rafa\l Eysymontt},

year  = {2009},

date = {2009-01-01},

urldate = {2009-01-01},

address = {Wroc\law},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@book{grundmann_burgen_1982,

title = {Burgen, Schl\"{o}sser und Gutsh\"{a}user in Schlesien, Bd. 1. Die mittelalterlichen Burgruinen und Wohnt\"{u}rme},

author = {G\"{u}nther Grundmann},

year  = {1982},

date = {1982-01-01},

urldate = {1982-01-01},

volume = {1},

address = {Frankfurt am Main},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@book{guerquin_1957,

title = {Zamki \'{s}l\k{a}skie},

author = {Bohdan Guerquin},

year  = {1957},

date = {1957-01-01},

urldate = {1957-01-01},

address = {Warszawa},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@book{guerquin_1984,

title = {Zamki w Polsce},

author = {Bohdan Guerquin},

year  = {1984},

date = {1984-01-01},

urldate = {1984-01-01},

address = {Warszawa},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@book{kozak1971,

title = {Z\lotoryja-Chojn\'{o}w-\'{S}wierzawa. Zabytki sztuki regionu},

author = {S. w Kozak and B. Steinborn},

year  = {1971},

date = {1971-01-01},

urldate = {1971-01-01},

address = {Wroc\law},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@collection{\ssLandbuch01,

title = {LANDBUCH I = Landbuch ksi\k{e}stw \'{s}widnickiego i jaworskiego, tom I: 1366-1376},

author = {I LANDBUCH},

editor = {T. Jurek},

year  = {2000},

date = {2000-01-01},

urldate = {2000-01-01},

address = {Pozna\'{n}},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\sslehns_i_1881,

title = {LuB 1 = Lehns- und Besitzurkunden Schlesiens und seiner einzelnen F\"{u}rstenth\"{u}mer im Mittelalter, Bd. 1},

author = {C. Gr\"{u}nhagen and H. Markgraf},

editor = {C. Gr\"{u}nhagen and H. Markgraf},

year  = {1881},

date = {1881-01-01},

urldate = {1881-01-01},

booktitle = {Publicationen aus den k\"{o}niglichen preu\ssischen Staatsarchiven Bd. 7},

address = {Leipzig},

note = {Publicationen aus den k\"{o}niglichen preu\ssischen Staatsarchiven Bd. 7; alternatywne skr\'{o}ty: LuBS, LBuS},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@book{steinborn1959_zlotoryja,

title = {Z\lotoryja-Chojn\'{o}w-\'{S}wierzawa},

author = {Boles\law Steinborn},

year  = {1959},

date = {1959-01-01},

urldate = {1959-01-01},

pages = {141-142},

address = {Wroc\law},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@inbook{Uhtenwoldt1995Goldberg,

title = {Goldberg},

author = {H. Uhtenwoldt},

editor = {H. Stoob and P. Johanek},

year  = {1995},

date = {1995-01-01},

booktitle = {Schlesisches St\"{a}dtebuch},

pages = {128},

address = {Stuttgart-Berlin-K\"{o}ln},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {inbook}

}