Kąty Wrocławskie, zamek (nieistniejący)

Przynależność administracyjna i toponomastyka

• Współczesna: Kąty Wrocławskie (niem. Kanth), gm. loco, pow. wrocławski, woj. dolnośląskie.
• Historyczne jednostki administracyjne: księstwo świdnicko-jaworskie, księstwo wrocławskie.
• Stanowisko: stan. nr 1, AZP 15/81-26.

Kontekst przestrzenny, rozplanowanie, stan zachowania obiektu

Stanowisko znajduje się na niewielkim wyniesieniu ograniczonym podmokłą doliną Bystrzycy, na północny-wschód od miasta, na zewnątrz dawnych fortyfikacji miejskich (ryc. 1). Zachowane relikty mają postać owalnego w planie plateau otoczonego wałem, z czytelnymi odcinkami fosy, oraz dodatkowego, zewnętrznego obwałowania. W zachodniej części główny człon obiektu został silnie przekształcony przez późniejszą zabudowę.

Wybór źródeł do dziejów miasta i zamku

• 1297-1298 – dokumenty w swoim zamku (in castro nostro) wystawił Bolko I świdnicko-jaworski (SUb, VI, nr 321, 362)
• 1298-1301 – dokumenty w Kątach wystawił Bolko I świdnicko-jaworski (SUb, VI, nr 366, 415; RS 2653, 2656)
• 1302 – dokument w Kątach wystawił margrabia brandenburski Hermann, opiekun prowincji śląskiej (RS 2719)
• 1302 – dziedziczny wójt kącki Gerhard (RS 2709)
• 1308 – dokument w Kątach wystawiła Beatrycze, księżna Śląska i pani Książa (RS 2977)
• 1309 – dokument w Kątach wystawił Kilian von Haugwitz (RS 3037)
• 1310-1314 – odnotowana książęca komora celna w Kątach (RS 3162, 3416)
• 1318 – okręg kącki (RS 3756)
• 1318-1320 – dokument w Kątach wystawili książęta świdnicko-jaworscy Bernard i Bolko II (RS 3806-3807, 4058)
• 1321 – Bolko II świdnicko-ziębicki dokonał podziału ziem z bratem Bernardem, którego był opiekunem i któremu zastawił miasto Kąty z zamkiem (Haus/hwsz) i weichbildem, Sobótkę i Paczków (LuBS, II, s. 127-128; RS 4168)
• 1327 – wystawił tu dokument Bolko II świdnicko-ziębicki (RS 4647)
• 1332 – dystrykt kącki (RS 5128)
• 1333-1335 – wystawił tu dokumenty Bolko II świdnicko-ziębicki, świadkował bez określenia urzędu Schiban von Kanth (RS 4647, 5435)
• 1336 – Bolko II ziębicki przekazał swoje ziemie jako lenno królowi Janowi Luksemburskiemu, w tym miasteczko Kąty (LuBS, II, s. 128-130; RS 5692)
• 1337 – książę Henryk jaworski oświadczył, że miasto i zamek (castrum) Kąty, które otrzymał jako dożywotnie lenno od króla czeskiego, po jego śmierci ma wrócić do korony czeskiej (LuBS, I, s. 88; RS 5869)
• 1337 – książę Henryk jaworski oświadczył, że każdy burgrabia lub starosta, którego wyznaczy dla zamku i miasta Kąty, musi przysiąc wierność królowi Janowi Luksemburskiemu, lub w przypadku jego nieobecności radnym miasta Wrocławia (RS 5870)
• 1337 – książę Henryk jaworski posiadał zamek (castrum) i miasto Kąty jako zastaw (LuBS, I, s. 88-89; RS 5877)
• 1341 – wystawił tu dokument książę Henryk jaworski (RS 6648)
• 1349 – wzmiankowany dwór w Krobielowicach położony opodal oppidum sive castrum Kanth (RF, I, s. 511)
• 1353 – wystawił tu dokument książę Mikołaj ziębicki (AAWr., sygn. QQ 25)
• 1360 – wystawił tu dokument Bolko II świdnicko-jaworski, który potwierdził, że Konrad von Reideburg sprzedał braciom Franciszkowi i Janowi von Borschnitz ogród położony za zamkiem książęcym w Kątach, w pobliżu młyna (AA, sygn. DD 24; RŚl, V, nr 140)
• 1368 – Bolko II świdnicko-jaworski i księżna Agnieszka odkupili od swojego kuzyna, księcia Bolka III ziębickiego miasto i zamek Kąty (hus adir burk) z wszelkimi przynależnościami, dobrami i poddanymi; jednocześnie przyrzekli Bolkowi III ziębickiemu, że jeżeli wykupią od Franciszka von Borschnitz burgrabstwo, to przed zdjęciem go z urzędu mianują na jego miejsce godnego następcę, wyznaczonego wobec księcia Bolka III i jego następców; tak samo ma się postępować w przypadku każdorazowej zmiany starosty kąckiego. Ponadto Bolko II i Agnieszka przysięgli kuzynowi, że za swojego życia nie odstąpią wspomnianego miasta, zamku ani ziemi żadnej innej osobie w posiadanie, ani nie będą zmuszać żadnego mieszkańca tych ziem i tego majątku, by komukolwiek innemu składał hołd, dzięki czemu Bolko III ani jego dziedzice i następcy nie będą w żaden sposób pozbawieni wspomnianego zamku i ziemi. Po śmierci Bolka II i Agnieszki wymienione dobra mają przejąć swobodnie spadkobiercy i dziedzice Bolka III ziębickiego (LuBS, I, s. 89-91; Landbuch, I, nr 422)
• 1368 – Bolko II świdnicko-jaworski i księżna Agnieszka zastawili Franciszkowi von Borschnitz za 160 grzywien zamek (huß) w Kątach (Landnuch, I, nr 423)
• 1369 – burgrabia Kunczko von Falkenhain (DS, XXVII, s. 177)
• 1378/9 – Bolko III ziębicki sprzedał księciu Konradowi II oleśnicko-kozielskiemu za 4000 grzywien zamek, miasto i okręg kącki (AAWr., sygn. DD 18a, DD 7)
• 1385 – wystawił tu dokument książę Konrad II oleśnicko-kozielski (AAWr., sygn. DD 29)
• 1389 – wystawił tu dokument książę Konrad II oleśnicko-kozielski (AAWr., sygn. 15.11.1389)
• 1390-1395 – Konrad II, jako książę oleśnicko-kozielsko-kącki (AAWr., sygn. GG 88, Q 4)
• 1394 – król Wacław potwierdził, że Bolko III ziębicki sprzedał miasto księciu oleśnickiemu Konradowi II oleśnicko-kozielskiemu (AAWr., sygn. DD 18b; LuBS, I, s. 93)
• 1403 – starosta kącki Franciszek von Borschnitz (CDS XXXIII, s. 32-33; Jurek 1996, s. 209)
• 1415 – sędzia dworski Henryk Tschirwitz (AAWr., sygn. 12.12.1415)
• 1417 – Konrad IV jako książę oleśnicko-kącki (AAWr., sygn. P 49)
• 1419 – Konrad IV jako książę kącko-sycowski (AAWr., sygn. D 9)
• 1419 – biskup wrocławski Konrad IV oleśnicki, pan Kątów, zastawił kapitule katedralnej za 3800 grzywien miasto Kąty z zamkiem (hawse), kluczem i okręgiem (AAWr., sygn. D 12; LuBS, I, s. 95)
• 1420 – wyżej wymieniony zastaw potwierdził cesarz Zygmunt Luksemburski (AAWr., sygn. DD 14; LuBS, I, s. 97)
• 1431 – biskup Konrad nakazał działania w sprawie zwrotu zamku (slos) biskupiego w Kątach (AAWr., sygn. 16.10.1431; LuBS, I, s. 98)
• 1431 – starosta kącki Wawrzyniec Ror(aw) (AAWr., sygn. 14.12.1431)
• 1432 – w czasie wojen husyckich miasto i zamek Kąty zostały doszczętnie spalone (Grünhagen 1872, s. 220-221)
• 1444 – wzmiankowane księstwo kąckie (fürstentum zum Kanth) należące do biskupstwa wrocławskiego (LuBS, II, s. 263-265)
• 1459 – w Kątach stacjonowały wojska Jerzego z Podiebradów (Eschenloer II, s. 279)
• 1460 – Konrad X Biały zastawił zamek i miasto Kąty (LuBS, I, s. 100-101)
• 1461 – porozumienie biskupa Jodoka z Konradem X Białym w sprawie zamku i miasta Kąty (AAWr., sygn. KK 52; LuBS, I, s. 102)
• 1468 – biskup Rudolf sprzedał kapitule miasto Kąty z zamkiem (castrum) i okręgiem (LuBS, I, s. 102-104)
• 1472 – Kilian von Haugwitz, starosta biskupi okręgu kąckiego (AAWr., sygn. DD 30a)
• 1474 – Konrad X Biały przekazał prawa do zamku i okręgu biskupstwu wrocławskiemu (AAWr., sygn. DD 15; LuBS, I, s. 104-105)
• 1474 – król Maciej Korwin potwierdził przekazanie okręgu (AAWr., sygn. DD 19)
• 1475 – zastaw miasta Kąty Joachimowi Smedowi (LuBS, I, s. 106-109)
• 1475 – Joachim Smed jako wójt i starosta w Kątach (AAWr., sygn. DD 11a, b; LuBS, I, s. 109-110)
• 1495 – próba wykupu miasta przez Antoniego Schoffa (AAWr., sygn. D 20)
• 1495 – Krzysztof Smed jako były starosta i sędzia dworski (AAWr., sygn. DD 30b)
• 1496 – sprzedaż miasta i zamku Baltazarowi Motschelnitzowi (LuBS, I, s. 110)
• 1497 – Katarzyna, wdowa po Baltazarze von Motschelnitz, zrzekła się praw do Kątów (LuBS, II, s. 658-659)
• 1499 – spór jurysdykcyjny starosty z radą miejską (Tzschoppe, Stenzel 1832, s. 623)
• 1507 – dokument biskupa Jana wystawiony w Kątach (AAWr., sygn. LL 1)
• 1507 – przekazanie miasta Kąty na własność biskupstwa (AAWr., sygn. DD 17; LuBS, I, s. 110-111)
• 1511 – starosta kącki Piotr Krig (AAWr., sygn. 04.12.1511)
• 1512 – oblężenie zamku w Kątach przez Bartłomieja z Podiebradów (Müller 1837, s. 326)
• 1517 – sprzedaż Kątów Piotrowi Krigowi i jego synom (LuBS, I, s. 111-112)
• 1519 – Krzysztof Brokot (Prockoth), sędzia dworski w Kątach (AAWr., sygn. LL 3)

Historia budowlana obiektu

Bliżej nieokreślony zamek książęcy z końca XIII w., w późniejszym czasie, w tym w XV w., niszczony i przebudowywany. Obiekt położony był poza fortyfikacjami miejskimi i posiadał własny obwód obronny w postaci fosy i wału. Wygląd zapewne późnośredniowiecznej warowni można rekonstruować na podstawie widoków miasta autorstwa F.B. Wernera z połowy XVIII w. Przedstawiono na nich regularne założenie, na planie zbliżonym do prostokąta. Tworzyły je dwa prostopadłe budynki (południowy i zachodni), posiadające po dwie kondygnacje nadziemne i stojące przy dziedzińcu, który z pozostałych stron zamykał mur kurtynowy. Brama zamkowa znajdowała się prawdopodobnie od strony północnej.

Według danych podawanych przez G. Grundmanna w 1624 r. zamek został spalony i nie był już odbudowywany. W 1829 r. rozebrano zachowane murowane elementy zamku, natomiast w połowie XIX w. na miejscu warowni wzniesiono browar (obecnie nieistniejący). Między 1870 a 1880 r. zasypano zachowane jeszcze wówczas fosy.

Obecnie obiekt ma formę owalnego w planie wyniesienia, otoczonego wałem, o wymiarach ok. 72 × 82 m. Zbudowany na krawędzi plateau wał ma szerokość ok. 12 m i wysokość ok. 1 m, natomiast na zewnątrz niego, od strony północnej i wschodniej, czytelne są relikty fosy o szerokości 13–17 m. Po zewnętrznej stronie fosy widoczne są relikty kolejnego wału, o szerokości 4–5 m i wysokości do 0,5 m. Od strony wschodniej przylega do niego prostokątne w planie obniżenie o wymiarach 96 × 120 m, otoczone wałem o szerokości 6–9 m. Wał ten, zbudowany od strony podmokłej doliny Bystrzycy, mógł pełnić funkcje przeciwpowodziowe. W zachodniej części główny człon obiektu został zniszczony przez zbudowany tu pałac (obecnie Gminny Ośrodek Kultury i Sportu).

Podczas badań przeprowadzonych w 1962 r. założono trzy niewielkie wykopy sondażowe, zlokalizowane na plateau obiektu, w niewielkiej odległości od wału, oraz jeden sondaż w obrębie wschodniego odcinka fosy. Stratygrafia wykopów założonych na majdanie miała zbliżony charakter. Pod warstwą humusu zalegała warstwa kulturowa w postaci próchnicy z łupkiem kamiennym, niewielką ilością gruzu ceglanego, a także kośćmi i fragmentami ceramiki. Pod nią, na głębokości ok. 0,9 m, występowała warstwa piaszczysta z domieszką gliny i kamieni oraz fragmentami ceramiki. Piaszczysty calec odsłonięto na głębokościach 1,3–1,8 m. W wykopie III, na głębokości 1,35 m, odkryto nikłe ślady drewna.

Pozyskane w trakcie badań zabytki ruchome stanowiły w większości fragmenty ceramiki naczyniowej barwy kremowej, przeważnie o wypale ceglastego koloru. Na niektórych fragmentach den stwierdzono ślady zielonej polewy. Ponadto odkryto dwa gwoździe. Autorzy badań datowali pozyskane materiały na koniec XIII i początek XIV w., identyfikując je ze znaną ze źródeł pisanych warownią księcia Bolka I.

Chronologia: prawdopodobnie murowany zamek Bolka I świdnicko-jaworskiego z końca XIII w., w późniejszym czasie wielokrotnie przebudowywany, ostatecznie zniszczony i rozebrany.

Uwagi: W literaturze obiekt z Kątów bywa niekiedy interpretowany jako relikty grodziska, na terenie którego w okresie międzywojennym odnaleźć miano arabski dirhem z X w., co mogłoby sugerować funkcjonowanie w tym miejscu starszej warowni. Publikacje z okresu międzywojennego jednoznacznie wskazują jednak, że monetę znaleziono gdzieś w okolicy Kątów Wrocławskich i najpewniej należy ją identyfikować ze skarbem z niedalekiej Sośnicy.

Konkretne wzmianki (wybór): SUb VI, nr 321, 362, 366, 415; RS 2653, 2656, 2709, 2719, 2977, 3037, 3162, 3416, 3756, 3806-3807, 4058, 4168, 4647, 5128, 5435, 5692, 5869, 5870, 5877, 6648; LuBS I, s. 88-93, 95, 97, 100-112; LuBS II, s. 127-130, 263-265, 658-659; Landbuch I, nr 422-423; CDS XXVII, s. 177; CDS XXXIII, s. 32-33; Grünhagen 1872, s. 220-221; Eschenloer II, s. 279; Tzschoppe, Stenzel 1832, s. 623; Müller 1837, s. 325-327, 326.

@article{altschlesische_blaetter_1940_trzebnica,

title = {Altschlesische Bl\"{a}tter},

year  = {1940},

date = {1940-01-01},

urldate = {1940-01-01},

journal = {Altschlesische Bl\"{a}tter},

pages = {215},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {article}

}

@article{antoniewicz_mapa_1964,

title = {Mapa grodzisk w Polsce},

author = {W. Antoniewicz and Z. Warto\lowska},

year  = {1964},

date = {1964-01-01},

urldate = {1964-01-01},

journal = {Wroc\law},

pages = {29},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {article}

}

@book{bimler1940,

title = {Die schlesischen massiven Wehrbauten, Bd. I, F\"{u}rstentum Breslau. Kreise Breslau, Neumarkt, Namslau},

author = {K. Bimler},

year  = {1940},

date = {1940-01-01},

urldate = {1940-01-01},

address = {Breslau},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@book{Degen1965,

title = {Die Bau- und Kunstdenkm\"{a}ler des Landkreises Breslau, Bau- und Kunstdenkm\"{a}ler des deutschen Ostens, R. C: Schlesien, Bd. I},

author = {K. Degen},

year  = {1965},

date = {1965-01-01},

urldate = {1965-01-01},

address = {Frankfurt a. Main},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@book{Eysymontt2009,

title = {Kod genetyczny miasta. \'{S}redniowieczne miasta lokacyjne Dolnego \'{S}l\k{a}ska na tle urbanizacji europejskiej},

author = {Rafa\l Eysymontt},

year  = {2009},

date = {2009-01-01},

urldate = {2009-01-01},

address = {Wroc\law},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@book{grundmann_burgen_1982,

title = {Burgen, Schl\"{o}sser und Gutsh\"{a}user in Schlesien, Bd. 1. Die mittelalterlichen Burgruinen und Wohnt\"{u}rme},

author = {G\"{u}nther Grundmann},

year  = {1982},

date = {1982-01-01},

urldate = {1982-01-01},

volume = {1},

address = {Frankfurt am Main},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@collection{grunhagen1872,

title = {Die Hussitenk\"{a}mpfe der Schlesier 1420-1435},

editor = {Colmar Gr\"{u}nhagen},

year  = {1872},

date = {1872-01-01},

urldate = {1872-01-01},

address = {Breslau},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@book{guerquin_1957,

title = {Zamki \'{s}l\k{a}skie},

author = {Bohdan Guerquin},

year  = {1957},

date = {1957-01-01},

urldate = {1957-01-01},

address = {Warszawa},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@book{guerquin_1984,

title = {Zamki w Polsce},

author = {Bohdan Guerquin},

year  = {1984},

date = {1984-01-01},

urldate = {1984-01-01},

address = {Warszawa},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@article{Hellmich1930,

title = {Schlesische Wehranlagen},

author = {Max Hellmich},

year  = {1930},

date = {1930-01-01},

urldate = {1930-01-01},

journal = {Altschlesien},

volume = {3},

pages = {40\textendash41},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {article}

}

@collection{Jurek_Tomasz_Peter_2,

title = {Eschenloer II = Peter Eschenloer, Geschichte der Stadt Breslau; hrsg. und eingeleitet von Gunhild Roth, Teolbd. Bd. II},

editor = {Tomasz Jurek},

year  = {2003},

date = {2003-01-01},

urldate = {2003-01-01},

publisher = {Pozna\'{n}skie Towarzystwo Przyjaci\'{o}\l Nauk od 1946},

address = {M\"{u}nster - New York - M\"{u}nchen - Berlin},

howpublished = {online},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@book{kajzer_kolodziejczyk_salm_2001,

title = {Leksykon zamk\'{o}w w Polsce},

author = {J. Kajzer and S. Ko\lodziejczyk and J. Salm},

year  = {2001},

date = {2001-01-01},

urldate = {2001-01-01},

address = {Warszawa},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@book{kaletynowie_grodziska_1968,

title = {Grodziska wczesno\'{s}redniowieczne wojew\'{o}dztwa wroc\lawskiego},

author = {M. Kaletyn and T. Kaletyn and J. Lodowski},

year  = {1968},

date = {1968-01-01},

urldate = {1968-01-01},

address = {Wroc\law},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@article{Kramarek1964Katy,

title = {K\k{a}ty Wroc\lawskie, pow. Wroc\law},

author = {Jan Kramarek},

year  = {1964},

date = {1964-01-01},

journal = {Silesia Antiqua},

volume = {6},

pages = {227-230},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {article}

}

@book{KZS04/02,

title = {KZS IV/2 = Sob\'{o}tka, K\k{a}ty Wroc\lawskie i okolice. Katalog zabytk\'{o}w sztuki w Polsce, tom IV, wojew\'{o}dztwo wroc\lawskie, zeszyt 2},

author = {J. Pokora and M. Zlat},

editor = {J. Pokora and M. Zlat},

year  = {1991},

date = {1991-01-01},

urldate = {1991-01-01},

address = {Warszawa},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@book{Muller1837,

title = {Vaterl\"{a}ndische Bilder, in einer Geschichte und Beschreibung der alten Burgfesten und Ritterschl\"{o}sser Schlesiens},

author = {K. A. M\"{u}ller},

year  = {1837},

date = {1837-01-01},

urldate = {1837-01-01},

address = {Glogau},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@book{Pilch1978,

title = {Zabytki architektury Dolnego \'{S}l\k{a}ska},

author = {J. Pilch},

year  = {1978},

date = {1978-01-01},

urldate = {1978-01-01},

address = {Wroc\law},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@collection{\ssCDS16,

title = {CDS XVI = Codex Diplomaticus Silesiae, Regesten zur Schlesischen Geschichte, Bd. XVI: 1301-1315 (RS nr 2616-3542)},

editor = {Colmar Gr\"{u}nhagen and Konrad Wutke

},

year  = {1892},

date = {1892-01-01},

urldate = {1892-01-01},

address = {Breslau},

note = {u\.{z}ywany r\'{o}wnie\.{z} skr\'{o}t \'RS\' lub \'RSIV\'},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssCDS18,

title = {CDS XVIII = Codex Diplomaticus Silesiae, Regesten zur Schlesischen Geschichte, Bd. XVIII: 1316-1326 (RS nr 3542-4599) },

editor = {Colmar Gr\"{u}nhagen and Konrad Wutke},

year  = {1898},

date = {1898-01-01},

urldate = {1898-01-01},

address = {Breslau},

note = {u\.{z}ywany r\'{o}wnie\.{z} skr\'{o}t \'RS\' lub \'RS V\'},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssCDS22,

title = {CDS XXII = Codex Diplomaticus Silesiae, Regesten zur Schlesischen Geschichte, Bd. XXII: 1327-1333 (RS nr 4600-5278) },

editor = {Colmar Gr\"{u}nhagen and Konrad Wutke},

year  = {1903},

date = {1903-01-01},

urldate = {1903-01-01},

address = {Breslau},

note = {u\.{z}ywany r\'{o}wnie\.{z} skr\'{o}t \'RS\'},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssCDS28,

title = {CDS XXVIII = Codex Diplomaticus Silesiae, Die Inventare der nichtstaatlichen Archive Schlesiens. Kreis und Stadt Glogau, Bd. XXVIII},

author = {Konrad Wutke},

year  = {1915},

date = {1915-01-01},

urldate = {1915-01-01},

address = {Breslau},

note = {Inv. Glog. },

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssCDS29,

title = {CDS XXIX = Codex Diplomaticus Silesiae, Regesten zur schlesischen Geschichte, Bd. XXIX: 1334-1337 (RS nr 5279-6020)},

editor = {Konrad Wutke and Erich Randt and Hans Bell\'{e}e},

year  = {1923},

date = {1923-01-01},

urldate = {1923-01-01},

address = {Breslau},

note = {u\.{z}ywany r\'{o}wnie\.{z} skr\'{o}t \'RS\'},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssCDS29b,

title = {CDS XXX = Codex Diplomaticus Silesiae, Regesten zur schlesischen Geschichte 1338-1342, Bd. XXX (RS nr 6021-6988)},

editor = {Konrad Wutke and Erich Randt and Hans Bellee},

year  = {1925},

date = {1925-01-01},

urldate = {1925-01-01},

publisher = {Breslau},

series = {Codex Diplomaticus Silesiae, Bd. XXX},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssCDS33,

title = {CDS XXXIII = Codex Diplomaticus Silesiae, Die Inventare der nichtstaatlichen Archive Schlesiens. Kreis Neustadt, Bd. XXXIII},

editor = {Erich Graber},

year  = {1921},

date = {1921-01-01},

urldate = {1921-01-01},

volume = {XXXIII},

address = {Breslau},

series = {CDS},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssLandbuch01,

title = {LANDBUCH I = Landbuch ksi\k{e}stw \'{s}widnickiego i jaworskiego, tom I: 1366-1376},

author = {I LANDBUCH},

editor = {T. Jurek},

year  = {2000},

date = {2000-01-01},

urldate = {2000-01-01},

address = {Pozna\'{n}},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\sslehns_i_1881,

title = {LuB 1 = Lehns- und Besitzurkunden Schlesiens und seiner einzelnen F\"{u}rstenth\"{u}mer im Mittelalter, Bd. 1},

author = {C. Gr\"{u}nhagen and H. Markgraf},

editor = {C. Gr\"{u}nhagen and H. Markgraf},

year  = {1881},

date = {1881-01-01},

urldate = {1881-01-01},

booktitle = {Publicationen aus den k\"{o}niglichen preu\ssischen Staatsarchiven Bd. 7},

address = {Leipzig},

note = {Publicationen aus den k\"{o}niglichen preu\ssischen Staatsarchiven Bd. 7; alternatywne skr\'{o}ty: LuBS, LBuS},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssLuB,

title = {LuB 2 = Lehns- und Besitzurkunden Schlesiens und seiner einzelnen F\"{u}rstenth\"{u}mer im Mittelalter. Bd. 2},

author = {C. Gr\"{u}nhagen and H. Markgraf},

editor = {C. Gr\"{u}nhagen and H. Markgraf},

year  = {1883},

date = {1883-01-01},

urldate = {1883-01-01},

booktitle = {Th. Leipzig},

volume = {II},

address = {Leipzig},

note = { alternatywne skr\'{o}ty: LuBS, LBuS},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssSub06,

title = {SUb VI = Schlesisches Urkundenbuch. Bd. VI: 1291-1300},

author = {VI SUB},

editor = {H. Appelt and J. Menzel and W. Irgang},

year  = {1998},

date = {1998-01-01},

urldate = {1998-01-01},

address = {K\"{o}ln},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@book{tzschoppestenzel1832,

title = {Urkundensammlung zur Geschichte des Ursprungs der St\"{a}dte und der Einf\"{u}hrung und Verbreitung deutscher Kolonisten und Rechte in Schlesien und der Oberlausitz},

author = {G. A. Tzschoppe and G. A. Stenzel},

year  = {1832},

date = {1832-01-01},

urldate = {1832-01-01},

address = {Hamburg},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@book{Weczerka1977,

title = {Handbuch der Historischen St\"{a}tten \textendash Schlesien},

author = {H. Weczerka},

year  = {1977},

date = {1977-01-01},

urldate = {1977-01-01},

address = {Stuttgart},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

Lokalizacja