Nowogród Bobrzański, dwór (ob. nieistniejący)

    Dwór w Nowogrodzie Bobrzańskim zlokalizowano na cyplu wcinającym się w dolinę Bobru, około 100 m na zachód od rynku miasteczka. W latach 70. XX w. czytelne było owalne wyniesienie o średnicy około 50 m, z częściowo zachowaną fosą, obecna forma została ukształtowana w wyniku prac niwelacyjnych tego terenu. Obiekt był wielokrotnie przebudowywany, w tym w 1794 r. na zlecenie ówczesnego właściciela, został zburzony, w 1798 r. w tym samym miejscu zbudowano nowy zamek, który uległ zniszczeniu w 1945 r.

    Lokalizacjawoj. lubuskie, pow. zielonogórski, gm. Nowogród Bobrzański
    Współrzędne51.802290 N, 15.244732 E
    Obszar AZP65-11
    Chronologiapełne średniowiecze, późne średniowiecze
    AutorzyDominik Nowakowski
    Data udostępnienia23.12.2023
    NOWOGRÓD BOBRZAŃSKI, plan warstwicowy i przekrój obiektu (za Nowakowski 2008, s. 369, ryc. 76)
    NOWOGRÓD BOBRZAŃSKI, plan warstwicowy i przekrój obiektu (za Nowakowski 2008, s. 369, ryc. 76)

    Jak cytować?

    Nowakowski Dominik. Nowogród Bobrzański, dwór (ob. nieistniejący), motte, Katalog Zamków i Dworów Obronnych Śląska [https://zamki.pwr.edu.pl/nowogrod-bobrzanski-dwor/]. Licencja: CC BY-SA 4.0 [https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/]. Data dostępu: 19.04.2024.

    Zdjęcia, ryciny, ilustracje, plany, przekroje, etc. – jak w podpisach

    Opis

    Przynależność administracyjna

    Obecna: Nowogród Bobrzański (niem. Naumburg a. Bober) gm. loco, pow. zielonogórski, woj. lubuskie; stan. 1, AZP 1/65-11

    Przynależność historyczna: księstwo głogowskie, księstwo żagańskie

    Lokalizacja

    Na cyplu wcinającym się w dolinę Bobru, około 100 m na W od rynku miasteczka.

    Wybór źródeł do dziejów miejscowości i dóbr ziemskich:

    • 1202 – Wisław kasztelan de Nouo Castro (SUb, I, nr 77)
    • 1217 – Henryk Brodaty sprowadził do Nowogrodu augustianów i nadał im znaczne dobra, w tym prawo patronatu nad kościołem św. Bartłomieja; w dokumencie wymienione montis castri (SUb, I, nr 352)
    • 1226 – biskup Wawrzyniec przekazał augustianom de Novocastro dziesięciny, w tym z gruntów położonych w pobliżu grodu [castrum] (SUb, I, nr 270)
    • 1227 – wzmiankowany nowy kościół NMP in Nouo Castro (SUb, I, nr 284)
    • 1284 – poświadczona parafia i proboszcz (SUb, V, nr 116, 121)
    • 1296 – kasztelan Mikołaj von Borschnitz (SUb, VI, nr 270)
    • 1297 – kasztelan Reinold (SUb, VI, nr 320)
    • 1310 – książęta głogowscy nadali Dytrykowi von Seidlitz jako dożywotnie lenno zamek [Burg] w Nowogrodzie, przeznaczając na jego odbudowę część dochodu z mennicy żagańskiej (RS 3173)
    • 1312 – podział dzielnicy głogowskiego, wymieniony dystrykt nowogrodzki w księstwie głogowskim (LuBS, I, s. 121)
    • 1329 – Henryk żagański oddał swoje księstwo w lenno Janowi Luksemburskiemu (LuBS., I, s. 130)
    • 1353 – Henryk Syfridisdorff jako starosta Ulryka Packa z Żar (RŚl, II, nr 862)
    • 1378 – podział księstwa głogowskiego, Nowogród w części żagańskiej Henryka VI Starszego (LuBS, I, s. 193)
    • 1439-1461 – weichbild nowogrodzki jako oprawa wdowia należał do księżnej Scholastyki (Heinrich 1911, s. 116)
    • 1461 – Jerzy z Podiebradów zhołdował ziemie księcia Jana II żagańskiej (LuBS, I, s. 204)
    • 1462 – Jan II żagański za zgodą braci sprzedał Janowi Knobelsdorfowi dobra w weichbildzie nowogrodzkim, w tym zamek [Schloß] (RSL, nr 157)
    • 1472 – Jan II żagański sprzedał ziemię żagańską z Nowogrodem książętom saskim Ernestowi i Albrechtowi (LuBS, I, s. 213, 215)
    • 1474 – Maciej Korwin zhołdował Albrechta saksońskiego z księstwa żagańskiego, w tym miasta i zamku [slos] w Nowogrodzie (LuBS, I, s. 216)

    Opis obiektu

    Obecna forma obiektu ukształtowana została w znacznym stopniu w wyniku prac niwelacyjnych prowadzonych w związku z cyklicznymi wylewami Bobru. Jeszcze w latach 70. XX w. czytelne było owalne wyniesienie o średnicy około 50 m, z częściowo zachowaną fosą od strony południowo-wschodniej. Obiekt wielokrotnie przebudowywany, w tym w 1794 r. na zlecenie ówczesnego właściciela, który nakazał zburzyć stary zamek położony na pagórku, w zachodniej części miasta. Jednym z elementów starego założenia miała być podpiwniczona wieża. Na widoku miasta F.B. Wernera przedstawione dwa ustawione równolegle do siebie murowane budynki, w tym jeden, dwupiętrowy, zakończony wieżyczką (sygnaturką?). Od strony miast zamek zabezpieczał niewielki budynek bramny.

    W 1798 r. w tym samym miejscu zbudowano nowy zamek, który uległ zniszczeniu w 1945 r.

    Ilustracje

    Mapy

    Ikonografia i zdjęcia

    Literatura

    Wzmianki konkretnie o tym obiekcie

    Müller 1837, s. 195-198; Heinrich 1911; Hellmich 1930, s. 45; Uhtenwoldt 1938, s. 84; Guerquin 1957, s. 61; Pilch, K. 1962, s. 106; Antoniewicz, Wartołowska 1964, s. 39; Szczegóła 1970, s. 325, 328-329; Kowalski 1976, s. 173; Kowalski 1987, s. 152-153; Weczerka 1977, s. 329; Pawłowski 1978, s. 295; Grundmann 1982, s. 156; Lewczuk 1993, s. 478; Lewczuk 2001, s. 165; Nowakowski 2008, s. 368-371

    Antoniewicz W; Wartołowska Z

    Mapa grodzisk w Polsce Journal Article

    In: Wrocław, pp. 29, 1964.

    BibTeX

    Grundmann G

    Burgen, Schlösser und Gutshäuser in Schlesien, Bd. 1. Die mittelalterlichen Burgruinen und Wohntürme Book

    Frankfurt am Main, 1982.

    BibTeX

    Guerquin B

    Zamki śląskie Book

    Warszawa, 1957.

    BibTeX

    Heinrich A

    Geschichte des Fürstentums Sagan. Bd. 1 Book

    Sagan, 1911.

    BibTeX

    Hellmich M

    Schlesische Wehranlagen Journal Article

    In: Altschlesien, vol. 3, pp. 40–41, 1930.

    BibTeX

    Kowalski S

    Zabytki Środkowego Nadodrza. Katalog architektury i urbanistyki Book

    Zielona Góra, 1976.

    BibTeX

    Kowalski S

    Zabytki województwa zielonogórskiego Book

    Zielona Góra, 1987.

    BibTeX

    Lewczuk K

    Grodziska województwa zielonogórskiego – nowo odkryte i zweryfikowane pozytywnie w czasie akcji AZP w latach 1980-1991 Journal Article

    In: Śląskie Sprawozdania Archeologiczne, vol. 34, pp. 475, 1993.

    BibTeX

    Lewczuk J

    Perspektywy badań nad późnym średniowieczem i okresem wczesnonowożytnym w południowej części Środkowego Nadodrza Journal Article

    In: Silesia Antiqua, vol. 42, pp. 149–176, 2001.

    BibTeX

    Müller K A

    Vaterländische Bilder, in einer Geschichte und Beschreibung der alten Burgfesten und Ritterschlösser Schlesiens (beider Antheile) so wie der Grafschaft Glatz Book

    Glogau, 1844.

    BibTeX

    Nowakowski D

    Siedziby książęce i rycerskie księstwa głogowskiego w średniowieczu Book

    Wrocław, 2008.

    BibTeX

    Pawłowski A

    Grody stożkowate, ostrosłupowe i wieże mieszkalno-obronne na Śląsku w średniowieczu PhD Thesis

    KHASiT Politechniki Wrocławskiej, 1978.

    BibTeX

    Pilch J; Pilch K

    Zabytki Dolnego Śląska Book

    Wrocław-Warszawa-Kraków, 1962.

    BibTeX

    Grünhagen C; Wutke K (Ed.)

    CDS XVI = Codex Diplomaticus Silesiae, Regesten zur Schlesischen Geschichte 1301-1315, Bd. XVI Collection

    Breslau, 1892, (używany również skrót 'RS').

    BibTeX

    Grünhagen C; Markgraf H (Ed.)

    LuB 1 = Lehns- und Besitzurkunden Schlesiens und seiner einzelnen Fürstenthümer im Mittelalter, Bd. 1 Collection

    Leipzig, 1881, (Publicationen aus den königlichen preußischen Staatsarchiven Bd. 7; alternatywny skrót LuBS).

    BibTeX

    Appelt H; Irgang W (Ed.)

    SUb I = Schlesisches Urkundenbuch. Tom I Collection

    Köln, 1963.

    BibTeX

    Appelt H; Menzel J; Irgang W (Ed.)

    SUb V = Schlesisches Urkundenbuch. Tom V: 1282-1290 Collection

    Köln-Weimar-Wien, 1993.

    BibTeX

    Appelt H; Menzel J; Irgang W (Ed.)

    SUb VI = Schlesisches Urkundenbuch. Tom VI: 1291-1300 Collection

    Köln, 1998.

    BibTeX

    Szczegóła Z

    Nowogród Bobrzański Book Chapter

    In: Kaczmarczyk, Z.; Wędzki, A. (Ed.): Studia nad początkami i rozplanowaniem miast nad środkową Odrą i dolną Wartą (województwo zielonogórskie), t. II, pp. 325-335, Zielona Góra, 1970.

    BibTeX

    Uhtenwoldt H

    Die Burgverfassung in der Vorgeschichte und Geschichte Schlesiens Book

    Breslau, 1938.

    BibTeX

    Weczerka H

    Handbuch der Historischen Stätten – Schlesien Book

    Stuttgart, 1977.

    BibTeX

    Korta W (Ed.)

    RŚl II = Regesty śląskie. T. II, 1349-1354 Collection

    Wrocław, 1983.

    BibTeX

    Lokalizacja