Pietrzyków (gm. Dobromierz), grodzisko

Przynależność administracyjna i toponomastyka

• Współczesna: Pietrzyków, pow. świdnicki, gm. Dobromierz
• Przynależność historyczna: księstwo jaworskie (1277-1286), księstwo lwóweckie (1286-1290), księstwo fürstenberskie (1290-1321), 1321-1741 księstwo świdnickie, dystrykt strzegomski
• Historyczne nazwy: vorwerg zu Petersdorf (1369), vorwerk Petrsdorf (1369), capella villa Petersdorf (1393), vorwerk czu Petirsdorf (…) mit hofe (1396), capelle yn Petirsdorf/ capelle czu Petirsdorf (1397), vorwerg yn dem dorfe czu Petirsdorf (1397), furwerke czu Petirsdorf (1401), capelle uf dem hofe zu Petersdorf (1407)

Kontekst przestrzenny, rozplanowanie, stan zachowania obiektu

Pietrzyków to mała wieś, która na ogół wchodziła w obręb większych majątków ziemskich. W jej górnej części (Hohen-petersdorf ) znajduje się rycerski dwór obronny przy folwarku. Prócz niego na wzgórzach położonych na wschód od wsi przetrwały pozostałości dwóch innych założeń obronnych (obiekty 1 i 2). Wieś po raz pierwszy była wzmiankowana dopiero w 1369 r., gdy oba założenia obronne (znacznie oddalone od jej centrum) już nie funkcjonowały. Ich związek z Pietrzykowem nie jest jasny, zwłaszcza założenia, które znajdowało się po drugiej stronie zalewu utworzonego po 1945 roku, na gruntach przysiółka Łąkoszów (pobliska wieś zalana przez wody zalewu w Dobromierzu).

Wybór źródeł do dziejów miejscowości i dóbr ziemskich

• 1369 – Jan Czirn zostawił w zastaw, jak wcześniej obiecał, swojemu szwagrowi Konradowi Liebenthal folwark w Pietrzykowie (Landbuch I, Nr 371).
• 1369 – Mikołaj Stolcz sprzedał Janowi Czirnowi folwark w Pietrzykowie w dystrykcie dobromierskim (Landbuch I, nr 376).
• 1369 – Henryk Tschertitz przekazał Janowi Czirnowi wszystko co ma we wsi Pietrzyków w dystrykcie dobromierskim (Landbuch I, nr 377).
• 1371 – Jan Czirn przekazał w oprawie swojej żonie Małgorzacie wszystkie czynsze w Pietrzykowie w dystrykcie bolkowskim (Landbuch I, nr 637).
• 1375 – Jan Czirn przekazał Konradowi Czirn 20 grzywien rocznego czynszu z Pietrzykowa i Łąkoszowa (ob. część Dobromierza) (Landbuch I, nr 948).
• 1385 – Gunter Rohnau jako opiekun nieletniego Mikołaja syna swojego brata Mikołaja Rohnau wydzielił z ojcowizny Annie swojej siostrze i żonie Koppe Zedlitz 6 grzywien rocznego czynszu ze wsi Pietrzyków w dystrykcie bolkowskim (Landbuch II, nr 86).
• 1385 – Gunter Rohnau w imieniu swoim i nieletniego Mikołaja syna brata Mikołaja sprzedał Gunczelowi Keulen, a po jego śmierci jego braciom Henrykowi i Janowi 10 grzywien rocznego czynszu ze wsi Pietrzyków w dystrykcie bolkowskim (Landbuch II, nr 152).
• 1385 – Mikołaj Gelhorn siedzący w Pietrzykowie (Landbuch II, nr 141).
• 1387 – Henczel Koppe Zedlitz sprzedał Piotrowi Rosicz 6 grzywien rocznego czynszu ze wsi Pietrzyków w dystrykcie bolkowskim (Landbuch II, nr 433).
• 1387 – Anna żona Koppe Zedlitza sprzedała Piotrowi Rosicz 6 grzywien rocznego czynszu ze wsi Pietrzyków w dystrykcie bolkowskim (Landbuch II, nr 463).
• 1393 – Konrad Czirn prosi o zatwierdzenie przekazania 14 grzywien rocznego czynszu na ołtarz w kaplicy [na dworze] we wsi Pietrzyków pw. NMP i Wszystkich Świętych (LANDBUCH II, nr 1208).
• 1393 – Konrad Czirn zwany von der Wezen przekazał 3 grzywny rocznego czynszu z Pietrzykowa panu Janowi altarzyście [na dworze] w Pietrzykowie i jego następcom (Landbuch II, nr 1237).
• 1396 – Konrad Czirn zwany von der Wezen sprzedał Mikołajowi Schweinichen synowi zmarłego Mikołaja swój folwark w Pietrzykowie w dystrykcie bolkowskim z dworem tamże i stawami (2 z przodu i 3 z tyłu dworu) oraz z lennem ołtarzowym na tymże dworze (Landbuch III, nr 641)
• 1397 – Mikołaj Baumgarten altarzysta w kaplicy [na dworze] NMP i Wszystkich Świętych w Pietrzykowie (Landbuch III, nr 309).
• 1397 – Mikołaj Schweinichen, za zgodą żony Anny (z której wiana to pochodziło) sprzedał Mikołajowi Baumgarten altarzyście w kaplicy [na dworze] NMP i Wszystkich Świętych w Pietrzykowie w dystrykcie bolkowskim wszystko, co ma we wsi wraz z 2 grzywnami rocznego czynszu (Landbuch III, nr 311).
• 1397 – Mikołaj Schweinichen za zgodą żony Anny (z której wiana to pochodziło) sprzedał Danielowi Ohme i jego braciom Mikołajowi i Janowi 3 grzywny rocznego czynszu z swojego folwarku w Pietrzykowie (Landbuch III, nr 1055).
• 1398–1406 – Posiadaczem dóbr w Pietrzykowie Mikołaj Rohnau i jego syn Mikołaj (Landbuch III, nr 350, 974, 1642).

Przemiany własności dóbr ziemskich

W 1369 r. dokonane zostały trzy transakcje majątkowe. Dnia 10.05.1369 r. Nitsche Stolcz sprzedał Hannoszowi von Czirnowi folwark w Pietrzykowie i Wesinburg (Łąkoszów – pobliska wieś zalana przez wody zalewu w Dobromierzu). Kolejnym nabytkiem Hannosza von Czirna dokonanym 13.09. 1369 r. były wszystkie dobra, które miał Heydenrich von Zettritz w Pietrzykowie i Wesinburg. Trzy dni później 16.09. ten sam Hannosz przekazał folwark w Pietrzykowie swojemu szwagrowi Cuntschkowi von Lienbentalowi. Wspomniany Hannos von Czirn 13.07.1371 r. przekazał w dożywocie swojej żonie Małgorzacie wszystkie czynsze, które miał w Pietrzykowie i Łąkoszowie. Na szczególną uwagę zasługuje kolejna transakcja dokonana przez Hannosa von Czirna z 26.04.1375 r., gdy zbył 20 grzywien rocznego czynszu ze swych dóbr w Pietrzykowie i Łąkoszowie na rzecz Konrada von Czirna dawniej z Gorzanowic k. Bolkowa. Dnia 1.06.1393 r. Konrad von Czirn zwany Małym dokonał nadania czynszu 14 grzywien na ołtarz w kaplicy pw. NMP i Wszystkich Świętych w Pietrzykowie. Dodatkowo, 28.10. tego roku Konrad von Czirn (tu nazywany z Wesen) uposażył 5 grzywnami rocznego czynszu tamtejszego altarystę Jana. Konrad von Czirn z Wesen sprzedał czynsze altaryście pietrzykowickiemu Mikołajowi Baugartenowi jeszcze w 1398 r. W tym czasie należała ona już do Mikołaja Schweina, który kupił w 1396 r. dobra pietrzykowickie wraz z odnotowanym wówczas po raz pierwszy dworem i mieszczącą się w nim kaplicę.

Historia budowlana

XIII-XIV w.?

Obiekt położony na wydłużonym szczycie wzgórza. Dwuczłonowe założenie o owalnym zarysie, formą nawiązuje do obiektów typu motte. Na osi wschód – zachód ma długość ok. 160 m, na osi północ – południe ok. 80 m. Główny człon o wymiarach 30 x 90 m ma kształt  ściętego stożka. Otoczony jest wałem wysokości 67 m i fosą o szerokości 2–4 m.

Ze względu na ograniczony zakres badań trudno opisać dynamikę przemian warowni na przestrzeni dziejów. Niemniej, odsłonięte materiały archeologiczne mogą wskazywać na jej funkcjonowanie w dwóch fazach. Wskazuje na to odkryta ceramika naczyniowa nawiązująca do tradycji wczesnośredniowiecznej datowana na 2 poł. XII-1 poł,. XIII w. oraz fragmenty naczyń oraz elementy uzbrojenia o cechach charakterystycznych dla okresu intensywnej kolonizacji Śląska w 2 poł. XIII-początku XIV w.

Konkretne wzmianki (wybór): Landbuch I (1369: nr 371, 376, 377; 1371: nr 637; 1375: nr 948), Landbuch II (1385: nr 86, 141, 152; 1387: nr 433, 463; 1393: nr 1208, 1237), Landbuch III (1396: nr 641; 1397: nr 309, 311, 1055; 1398–1406: nr 350, 974, 1642; 1401: nr 1084; 1407: nr 1901, 1925, 1927), Boguszewicz (1998: s. 395–400, 2010), Nowakowski (2017), Błoniewski (2018)

@phdthesis{Bloniewski2018,

title = {Zamki rycerskie w ksi\k{e}stwie \'{s}widnickim},

author = {Piotr B\loniewski},

year  = {2018},

date = {2018-01-01},

urldate = {2018-01-01},

address = {Wroc\law},

school = {Wydzia\l Architektury Politechniki Wroc\lawskiej},

note = {praca doktorska napisana na Wydziale Architektury Politechniki Wroc\lawskiej pod kierunkiem Ma\lgorzaty Chorowskiej, wydruk komputerowy w Centrum Wiedzy i Dokumentacji Naukowo-Technicznej PWr},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {phdthesis}

}

@book{boguszewicz_2010,

title = {Corona Silesiae: zamki Piast\'{o}w f\"{u}rstenberskich na po\ludniowym pograniczu ksi\k{e}stwa jaworskiego, \'{s}widnickiego i zi\k{e}bickiego do po\lowy XIV wieku},

author = {Artur Boguszewicz},

year  = {2010},

date = {2010-01-01},

urldate = {2010-01-01},

number = {39},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@article{Boguszewicz1998,

title = {Materia\ly z bada\'{n} obiekt\'{o}w obronnych z wczesnego i p\'{o}\'{z}nego \'{s}redniowiecza w Pietrzykowie, gm. Dobromierz},

author = {Artur Boguszewicz},

year  = {1998},

date = {1998-07-01},

urldate = {1998-07-01},

journal = {\'{S}l\k{a}skie Sprawozdania Archeologiczne},

volume = {40},

pages = {395-400},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {article}

}

@book{Nowakowski2017,

title = {\'{S}l\k{a}skie obiekty typu motte. Studium archeologiczno-historyczne},

author = {Dominik Nowakowski},

year  = {2017},

date = {2017-01-01},

urldate = {2017-01-01},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@collection{\ssLandbuch01,

title = {LANDBUCH I = Landbuch ksi\k{e}stw \'{s}widnickiego i jaworskiego, tom I: 1366-1376},

author = {I LANDBUCH},

editor = {T. Jurek},

year  = {2000},

date = {2000-01-01},

urldate = {2000-01-01},

address = {Pozna\'{n}},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssLandbuch02,

title = {LANDBUCH II = Landbuch ksi\k{e}stw \'{s}widnickiego i jaworskiego, tom II: 1385-1395},

author = {II LANDBUCH},

editor = {T. Jurek},

year  = {2004},

date = {2004-01-01},

urldate = {2004-01-01},

address = {Pozna\'{n}},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssLandbuch03,

title = {LANDBUCH III = Landbuch ksi\k{e}stw \'{s}widnickiego i jaworskiego, tom III: 1396-1407},

author = {III LANDBUCH},

editor = {T. Jurek},

year  = {2007},

date = {2007-01-01},

urldate = {2007-01-01},

address = {Pozna\'{n}},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}