Pietrzyków (gm. Dobromierz), motte

Przynależność administracyjna i toponomastyka

• Współczesna: gmina Dobromierz, pow. świdnicki, woj. dolnośląskie.
• Historyczne jednostki administracyjne: księstwo jaworskie (1277–1286), księstwo lwóweckie (1286–1290), księstwo fürstenberskie (1290–1321), 1321–1741 księstwo świdnickie, dystrykt strzegomski.
• Nazwy historyczne: Pietrzyków (niem. Hohenpetersdorf, Kr. Bolkenhain / Kreis Jauer); zapisy: 1369 – vorwerg zu Petersdorf, vorwerk Petrsdorf; 1393 – capella villa Petersdorf; 1396 – vorwerk czu Petirsdorf (…) mit hofe; 1397 – capelle yn Petirsdorf / capelle czu Petirsdorf, vorwerg yn dem dorfe czu Petirsdorf; 1401 – furwerke czu Petirsdorf; 1407 – capelle uf dem hofe zu Petersdorf.

Kontekst przestrzenny, rozplanowanie, stan zachowania obiektu

Pietrzyków to mała wieś, która na ogół wchodziła w obręb większych majątków ziemskich. W jej górnej części (Hohenpetersdorf) znajduje się rycerski dwór obronny przy folwarku. Prócz niego na wzgórzach położonych na wschód od wsi przetrwały pozostałości dwóch innych założeń obronnych (obiekty 1 i 2).

Wieś po raz pierwszy była wzmiankowana dopiero w 1369 roku, gdy oba założenia obronne (znacznie oddalone od jej centrum) już nie funkcjonowały. Ich związek z Pietrzykowem nie jest jasny, zwłaszcza założenia, które znajdowało się po drugiej stronie zalewu utworzonego po 1945 roku, na gruntach przysiółka Łąkoszów (pobliska wieś zalana przez wody zalewu w Dobromierzu).

Wybór źródeł do dziejów miejscowości i dóbr ziemskich

• 1369 – Jan Czirn zostawił w zastaw, jak wcześniej obiecał, swojemu szwagrowi Konradowi Liebenthal folwark w Pietrzykowie (Landbuch I, nr 371).
• 1369 – Mikołaj Stolcz sprzedał Janowi Czirnowi folwark w Pietrzykowie w dystrykcie dobromierskim (Landbuch I, nr 376).
• 1369 – Henryk Tschertitz przekazał Janowi Czirnowi wszystko, co ma we wsi Pietrzyków w dystrykcie dobromierskim (Landbuch I, nr 377).
• 1371 – Jan Czirn przekazał w oprawie swojej żonie Małgorzacie wszystkie czynsze w Pietrzykowie w dystrykcie bolkowskim (Landbuch I, nr 637).
• 1375 – Jan Czirn przekazał Konradowi Czirn 20 grzywien rocznego czynszu z Pietrzykowa i Łąkoszowa (ob. część Dobromierza) (Landbuch I, nr 948).
• 1385 – Gunter Rohnau, jako opiekun nieletniego Mikołaja, syna swojego brata Mikołaja Rohnau, wydzielił z ojcowizny Annie, swojej siostrze i żonie Koppe Zedlitza, 6 grzywien rocznego czynszu ze wsi Pietrzyków w dystrykcie bolkowskim (Landbuch II, nr 86).
• 1385 – Gunter Rohnau, w imieniu swoim i nieletniego Mikołaja, syna brata Mikołaja, sprzedał Gunczelowi Keulen, a po jego śmierci jego braciom Henrykowi i Janowi, 10 grzywien rocznego czynszu ze wsi Pietrzyków w dystrykcie bolkowskim (Landbuch II, nr 152).
• 1385 – Mikołaj Gelhorn siedzący w Pietrzykowie (Landbuch II, nr 141).
• 1387 – Henczel Koppe Zedlitz sprzedał Piotrowi Rosicz 6 grzywien rocznego czynszu ze wsi Pietrzyków w dystrykcie bolkowskim (Landbuch II, nr 433).
• 1387 – Anna, żona Koppe Zedlitza, sprzedała Piotrowi Rosicz 6 grzywien rocznego czynszu ze wsi Pietrzyków w dystrykcie bolkowskim (Landbuch II, nr 463).
• 1393 – Konrad Czirn prosi o zatwierdzenie przekazania 14 grzywien rocznego czynszu na ołtarz w kaplicy [na dworze] we wsi Pietrzyków pw. NMP i Wszystkich Świętych (Landbuch II, nr 1208).
• 1393 – Konrad Czirn zwany von der Wezen przekazał 3 grzywny rocznego czynszu z Pietrzykowa panu Janowi altarzyście [na dworze] w Pietrzykowie i jego następcom (Landbuch II, nr 1237).
• 1396 – Konrad Czirn zwany von der Wezen sprzedał Mikołajowi Schweinichen, synowi zmarłego Mikołaja, swój folwark w Pietrzykowie w dystrykcie bolkowskim z dworem tamże i stawami (dwoma z przodu i trzema z tyłu dworu) oraz z lennem ołtarzowym na tymże dworze (Landbuch III, nr 641).
• 1397 – Mikołaj Baumgarten, altarzysta w kaplicy [na dworze] NMP i Wszystkich Świętych w Pietrzykowie (Landbuch III, nr 309).
• 1397 – Mikołaj Schweinichen, za zgodą żony Anny (z której wiana to pochodziło), sprzedał Mikołajowi Baumgarten, altarzyście w kaplicy [na dworze] NMP i Wszystkich Świętych w Pietrzykowie w dystrykcie bolkowskim, wszystko, co ma we wsi, wraz z 2 grzywnami rocznego czynszu (Landbuch III, nr 311).
• 1397 – Mikołaj Schweinichen, za zgodą żony Anny (z której wiana to pochodziło), sprzedał Danielowi Ohme i jego braciom Mikołajowi i Janowi 3 grzywny rocznego czynszu ze swojego folwarku w Pietrzykowie (Landbuch III, nr 1055).
• 1398–1406 – posiadaczem dóbr w Pietrzykowie Mikołaj Rohnau i jego syn Mikołaj (Landbuch III, nr 350, 974, 1642).

Przemiany własności dóbr ziemskich

W 1369 roku dokonane zostały trzy transakcje majątkowe. Dnia 10 maja 1369 roku Nitsche Stolcz sprzedał Hannoszowi von Czirnowi folwark w Pietrzykowie i Wesinburg (Łąkoszów – pobliska wieś zalana przez wody zalewu w Dobromierzu). Kolejnym nabytkiem Hannosza von Czirna, dokonanym 13 września 1369 roku, były wszystkie dobra, które miał Heydenrich von Zettritz w Pietrzykowie i Wesinburg. Trzy dni później, 16 września, ten sam Hannosz przekazał folwark w Pietrzykowie swojemu szwagrowi Cuntschkowi von Lienbentalowi. Wspomniany Hannos von Czirn 13 lipca 1371 roku przekazał w dożywocie swojej żonie Małgorzacie wszystkie czynsze, które miał w Pietrzykowie i Łąkoszowie.

Na szczególną uwagę zasługuje kolejna transakcja dokonana przez Hannosa von Czirna z 26 kwietnia 1375 roku, gdy zbył 20 grzywien rocznego czynszu ze swych dóbr w Pietrzykowie i Łąkoszowie na rzecz Konrada von Czirna, dawniej z Gorzanowic koło Bolkowa. Dnia 1 czerwca 1393 roku Konrad von Czirn zwany Małym dokonał nadania czynszu 14 grzywien na ołtarz w kaplicy pw. NMP i Wszystkich Świętych w Pietrzykowie. Dodatkowo, 28 października tego samego roku Konrad von Czirn (tu nazywany z Wesen) uposażył 5 grzywnami rocznego czynszu tamtejszego altarystę Jana. Konrad von Czirn z Wesen sprzedał czynsze altaryście pietrzykowickiemu Mikołajowi Baugartenowi jeszcze w 1398 roku. W tym czasie należała ona już do Mikołaja Schweina, który kupił w 1396 roku dobra pietrzykowickie wraz z odnotowanym wówczas po raz pierwszy dworem i mieszczącą się w nim kaplicą.

Historia budowlana

XIII/XIV w.?

Założenie obronne typu motte ulokowane przy stoku wzgórza. Jest to obiekt na planie owalu, otoczony dwoma wałami i trzema fosami. Prawdopodobnie po wzniesieniu obwodu obronnego nie był on intensywnie użytkowany, na co wskazuje nader uboga warstwa kulturowa na powierzchni majdanu i brak śladów reliktów zabudowy wewnętrznej. Materiały archeologiczne, a właściwie fragmenty ceramiki pochodzące z jednego naczynia, wskazywać mogą na użytkowanie obiektu na przełomie XIII i XIV wieku lub na początku XIV wieku.

Konkretne wzmianki (wybór): Landbuch I (1369: nr 371, 376, 377; 1371: nr 637; 1375: nr 948), Landbuch II (1385: nr 86, 141, 152; 1387: nr 433, 463; 1393: nr 1208, 1237), Landbuch III (1396: nr 641; 1397: nr 309, 311, 1055; 1398–1406: nr 350, 974, 1642; 1401: nr 1084; 1407: nr 1901, 1925, 1927), Boguszewicz (1998: s. 395–400, 2010), Nowakowski (2017), Błoniewski (2018)

@phdthesis{Bloniewski2018,

title = {Zamki rycerskie w ksi\k{e}stwie \'{s}widnickim},

author = {Piotr B\loniewski},

year  = {2018},

date = {2018-01-01},

urldate = {2018-01-01},

address = {Wroc\law},

school = {Wydzia\l Architektury Politechniki Wroc\lawskiej},

note = {praca doktorska napisana na Wydziale Architektury Politechniki Wroc\lawskiej pod kierunkiem Ma\lgorzaty Chorowskiej, wydruk komputerowy w Centrum Wiedzy i Dokumentacji Naukowo-Technicznej PWr},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {phdthesis}

}

@book{boguszewicz_2010,

title = {Corona Silesiae: zamki Piast\'{o}w f\"{u}rstenberskich na po\ludniowym pograniczu ksi\k{e}stwa jaworskiego, \'{s}widnickiego i zi\k{e}bickiego do po\lowy XIV wieku},

author = {Artur Boguszewicz},

year  = {2010},

date = {2010-01-01},

urldate = {2010-01-01},

number = {39},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@article{Boguszewicz1998,

title = {Materia\ly z bada\'{n} obiekt\'{o}w obronnych z wczesnego i p\'{o}\'{z}nego \'{s}redniowiecza w Pietrzykowie, gm. Dobromierz},

author = {Artur Boguszewicz},

year  = {1998},

date = {1998-07-01},

urldate = {1998-07-01},

journal = {\'{S}l\k{a}skie Sprawozdania Archeologiczne},

volume = {40},

pages = {395-400},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {article}

}

@book{Nowakowski2017,

title = {\'{S}l\k{a}skie obiekty typu motte. Studium archeologiczno-historyczne},

author = {Dominik Nowakowski},

year  = {2017},

date = {2017-01-01},

urldate = {2017-01-01},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@collection{\ssLandbuch01,

title = {LANDBUCH I = Landbuch ksi\k{e}stw \'{s}widnickiego i jaworskiego, tom I: 1366-1376},

author = {I LANDBUCH},

editor = {T. Jurek},

year  = {2000},

date = {2000-01-01},

urldate = {2000-01-01},

address = {Pozna\'{n}},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssLandbuch02,

title = {LANDBUCH II = Landbuch ksi\k{e}stw \'{s}widnickiego i jaworskiego, tom II: 1385-1395},

author = {II LANDBUCH},

editor = {T. Jurek},

year  = {2004},

date = {2004-01-01},

urldate = {2004-01-01},

address = {Pozna\'{n}},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssLandbuch03,

title = {LANDBUCH III = Landbuch ksi\k{e}stw \'{s}widnickiego i jaworskiego, tom III: 1396-1407},

author = {III LANDBUCH},

editor = {T. Jurek},

year  = {2007},

date = {2007-01-01},

urldate = {2007-01-01},

address = {Pozna\'{n}},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}