Stoszów (gm. Łagiewniki), dwór

Przynależność administracyjna i toponomastyka

• Współczesna: gmina Łagiewniki, pow. dzierżoniowski, woj. dolnośląskie.
• Historyczne jednostki administracyjne: księstwo śląskie, następnie księstwo wrocławskie i księstwo świdnickie.
• Nazwy historyczne: Stoschendorph (1348-1349), Stoschindorf (1385, 1401).

Kontekst przestrzenny, rozplanowanie, stan zachowania obiektu

Stoszów to wieś niewielka, zarówno pod względem obszaru zabudowy, jak też areału gruntów, „wciśnięta” między obszar wsi łanowych Jaźwina i Uciechów oraz kompleks lasów porastających Wzgórza Gilowskie. Po raz pierwszy wzmiankowano ją w źródłach w latach 1348-1349, w związku z przynależnością dóbr i dochodów z sołectwa do braci Krystiana i Henryka Acze (RŚl, I, nr 838; II, nr 3, 10). Jej nazwa może sugerować metrykę słowiańską: Stanisław, Stasch, Stosso, Stoss-chendorf (Wiontzek 1931, s. 146). W jeszcze większym stopniu sugeruje to rozplanowanie wsi, z zabudową zagrodową skupioną wzdłuż kilku dróg, pozbawione cech typowych dla wsi lokowanych na prawie zachodnim.

Teren dworu znajduje się w połowie długości zabudowy, w obniżeniu dolinnym potoku Krzywula (niem. Krummer Graben), 120 m na północ od kościoła. Kościół wzmiankowano w 1376 roku jako parafialny (Heyne 1864, s. 100; Neuling 1902, s. 311). Zabudowa gospodarcza skupiona jest wokół prostokątnego podwórca, które od strony północno-wschodniej przylega do majdanu dworskiego otoczonego fosą.

Wybór źródeł do dziejów miejscowości i dóbr ziemskich

• 1348-1349 – dobra, w tym dochód z sołectwa, należały do braci Krystiana i Henryka Acze (RŚl, I, nr 838; II, nr 3, 10)
• 1371 – dobra Konrada Gellhorna (Landbuch I, nr 573)
• 1385 – dobra Tammona Logau (Landbuch II, nr 365)
• 1401-1406 – dobra Mikołaja Gellhorna (Landbuch III, nr 926, 1458, 1756)
• 1468-1472 – Jerzy Gellhorn ze Stoszowa (LKLB, s. 48v, 76, 88)
• 1550 – Sigmund Kitschke (Ritterdienste.SJ.1550, s. 57)
• 1602 – Hans von Strachwitz und Gebersdorf (Ritterdienste.SJ.1602, s. 91)
• 1690 – Hildebrand von Kerriß und Rosenhaag (Matrykuła.SJ.1690, s. 188)
• 1717 – Franz von Tiepold (Matrykuła.SJ.1717, s. 54)
• 1731 – baron von Glaubitz (Matrykuła.SJ.1731, s. 57)

Przemiany własności dóbr ziemskich

W trzeciej tercji XIV wieku w Stoszowie istniały zapewne dwa majątki rycerskie, jeden należący do Gellhornów, a drugi do Logaów. Pierwszy z nich, zapewne tożsamy z późniejszym folwarkiem i dworem, w źródłach pisanych został odnotowany jako należący do Petschego Gellhorna (zm. 1371), następnie jego syna Konrada. W 1371 roku Junge Conrad von Gellhorn, małoletni syn Petschego, został objęty pieczą prawną Nickela von Gellhorn, który z nadania księżnej Agnieszki miał przejąć majątek w przypadku bezpotomnej śmierci Conrada (Landbuch I, nr 573), a następnie wnuka Nickela (1401-1406).

Ten ostatni w latach 1401-1403 odsprzedawał go partiami Hansowi von Logau, synowi Thammona (Landbuch III, nr 926, 1458), ale w 1403 roku odkupił wszystko, czyli Stoszów, majątek Sedelhof z folwarkiem i lasem (Landbuch III, nr 1466). W 1406 roku Nickel ustanowił na tym majątku oprawę wdowią dla swej żony Anny z rodu von Mühlheim (Landbuch III, nr 1756). W 1440 roku wzmiankowano Georga von Gellhorn (Wiontzek 1931, s. 153), a w latach 1468-1472 Jerzego Gellhorna ze Stoszowa (LKLB, s. 48v, 76, 88). Drugi majątek należał do Tammona von Logau, wzmiankowanego w 1386 lub 1387 roku (Landbuch II, nr 365), a następnie jego syna Hansa, wzmiankowanego w latach 1401-1403.

W czasach nowożytnych właścicielami majątku rycerskiego w Stoszowie byli: od 1548 roku Sigmund Kitschke (Ritterdienste.SJ.1550, s. 57; Wiontzek 1931, s. 148), w 1550 roku jego syn Hans (Wiontzek 1931, s. 141), od 1591 roku Hans von Strachwitz und Gebersdorf (zm. 1597), pan na Stoszowie, ożeniony z Evą von Ullersdorf, a w latach 1597-1600 ich małoletni syn Christof (Ritterdienste.SJ.1602, s. 91; Reichenbach I, s. 171), co wynika także z inskrypcji nagrobnych. W 1603 roku Elias von Strachwitz sprzedał majątek Melchiorowi von Gellhorn (Wiontzek 1931, s. 149-150). W 1654 roku należał on do Gottfrieda von Gellhorn auf Girlsdorf, a w latach 1654-1663 do wdowy po Georgu, Heleny, po czym majątek obciążony długiem hipotecznym w wysokości 2800 talarów znów został sprzedany (Zimmermann 5, s. 180; Wiontzek 1931, s. 150).

Od 1663 roku dwór posiadała Anna Elisabeth von Seidlitz, od 1671 roku Johann Heinrich baron von Nimptsch (Wiontzek 1931, s. 150), a w latach 1689-1698 Hildebrand von Kerriß und Rosenhaag, ożeniony z baronową von Tasso, cesarski radca urzędowy w księstwie legnickim oraz właściciel majątków w Roztoczniku i Stoszowie (Sinapius 1728, s. 719; Matrykuła.SJ.1690, s. 188; Wiontzek 1931, s. 150-151).

W latach 1698-1723 Stoszów pozostawał w rękach Tiepoldów: barona Franza von Tiepold (zm. 1715), pana na Stoszowie i Ullersdorf, przedstawiciela administracji cesarskiej na Śląsku, radcy cesarskiego, oraz jego żony z domu von Kerriß (Sinapius 1728, s. 475, 719; Matrykuła.SJ.1717, s. 54). W latach 1723/1725-1737 majątek należał do barona von Glaubitz i jego żony Elisabeth Maximiliany z domu von Lilienthal, donatorki tutejszego kościoła (Wiontzek 1931, s. 151; Matrykuła.SJ.1731, s. 57; Nowack 1937, s. 118), a następnie Georga Ludwika barona von Glaubitz ze Stoszowa (zm. 1745), głównego poborcy podatkowego księstw świdnickiego i jaworskiego (CDS XXVII, s. 140).

W 1745 roku spadkobiercy sprzedali majątek za 20 000 talarów Ernstowi Mikołajowi von Senitz, który po 10 latach sprzedał go za 28 500 talarów Karlowi Heinrichowi von Prittwitz. Ten ostatni w 1771 roku sprzedał dwór za 25 600 talarów Hansowi Ferdynandowi baronowi von Sandreczki, panu na Bielawie i innych dobrach (Wiontzek 1931, s. 152-154). Odtąd majątek rycerski Stoszów stale wchodził w skład posiadłości bielawskich (Herrschaft Langenbielau) i był dzierżony przez kolejnych właścicieli ordynacji bielawskiej.

Historia budowlana obiektu

Faza 1, około 1500 roku

Położenie pierwszej średniowiecznej siedziby rycerskiej w Stoszowie nie jest znane. Być może znajdowała się ona na małej wysepce, tuż obok większego wyniesienia, na którym stanął zachowany obecnie dwór. Metryka najstarszej części tego ostatniego może sięgać lat 70. XV wieku, choć zapewne bliższa jest dacie około 1500 roku. Stanowiła ją kamienna budowla wieżowa o lekko trapezowym planie i wymiarach około 11 × 16 m. Miała pierwotnie trzy lub cztery nadziemne kondygnacje nakryte stropami belkowymi, które w przypadku dolnych kondygnacji nie odpowiadają obecnym poziomom użytkowym dworu, oraz hurdycję na poziomie podłogi drugiego piętra, prawdopodobnie obiegającą wieżę ze wszystkich czterech stron. Obecnie widoczne są jedynie zaślepione gniazda po belkach wspornikowych hurdycji. Sądząc po wielkości zamurowań, belki mogły mieć około 16 × 20 cm. Zachowało się 12 gniazd na elewacji północno-zachodniej, trzy na elewacji południowo-zachodniej i dwa od strony dziedzińca. Przy północnym narożniku wieży widoczny jest również odciśnięty w tynku negatyw po pionowym słupku wspornika o wysokości około 55 cm.

Wnętrze wieży na każdej z obecnych trzech kondygnacji było podzielone na dwa pomieszczenia, szerokie i wąskie, co mogło odpowiadać podziałowi funkcjonalnemu na sień lub salę i komorę. Ściany budowli do wysokości odsadzki i stropu nad pierwszą kondygnacją zbudowano z kamieni łamanych, ułożonych w warstwach wyrównawczych przekładanych łupkiem, a wyżej z kamienia i cegły. Do kształtowania otworów użyto cegły palcówki o formacie średniowiecznym. To właśnie format ręcznie wyrabianych cegieł, wynoszący 7,6-8,3 × 13,2-14 × 27-28 cm, stanowi obok przekazów źródłowych przesłankę wskazującą na wczesną metrykę omawianej budowli. Jeśli istniała jeszcze czwarta kondygnacja, to zapewne miała konstrukcję ryglową.

Z oryginalnych otworów drzwiowych zachował się wąski, ryglowany otwór prowadzący od południa na drugą kondygnację wieży, obecnie znajdującą się na poziomie dziedzińca. Od wnętrza obramiono go kamieniarką o szeroko fazowanych krawędziach. Faza ma 6 cm szerokości, a fazowanie zakończono śmigą z podcięciem. Od strony dziedzińca zachowały się wręby na stolarkę drzwi. Otwór ten został zamurowany w fazie 2 cegłą o formacie średniowiecznym i przerobiony na kominek. Jego nadproże, być może ostrołuczne, nie zachowało się. Drugi pierwotny otwór drzwiowy, dziś zamurowany, stanowił wyjście z drugiego piętra na poziom hurdycji.

Po pierwotnym stropie nad wąskim pomieszczeniem w przyziemiu pozostały niewielkie gniazda belek widoczne w północno-wschodniej ścianie magistralnej, w rozstawie osiowym co 1,35-1,6 m. Dodatkowym elementem wyposażenia wnętrz wieży były charakterystyczne wnęki o szerokości 64-70 cm, głębokości 37-38 cm i wysokości 90-100 cm, nakryte łękami odcinkowymi. Ich wnętrza, plecy oraz boki, były obłożone deskami, po których pozostały negatywy odciśnięte w mokrej zaprawie murarskiej. Po przebudowie wieży niektóre z nich zamurowano cegłą palcówką o wymiarach 8 × 14 × 29 cm i otynkowano.

Faza 2, pierwsza połowa XVI wieku

Obok wieży wybudowano wówczas nowy, kamienny dom na planie mocno wydłużonego prostokąta o wymiarach około 10 × 27 m i usytuowano go prostopadle do wieży, pozostawiając pomiędzy nimi przejście o szerokości 2 m. Pierwotnie trójkondygnacyjny dom jest obecnie w całkowitej ruinie i został zagruzowany do poziomu drugiej kondygnacji, przez co pozostaje niedostępny do badań.

Nowy budynek, czyli skrzydło północno-wschodnie, był pierwotnie trójdzielny, lecz niewiele można powiedzieć o jego ustroju budowlanym. W środkowym pomieszczeniu widoczne są relikty spływów lunet sklepiennych wykonanych z cegieł o wysokości 6,5-7 cm, wkutych w kamienne mury.

Przestrzeń pomiędzy skrzydłami rozbudowanego dworu wypełniło plateau dziedzińca, lecz jego poziomu nie znamy. Zapewne znajdował się on poniżej obecnego. Być może w podobnym czasie przystąpiono do przebudowy wieży. Jej przyziemie zostało wówczas podzielone na trzy pomieszczenia, zamienione na piwnice i przesklepione kolebami. Także dawny poziom pierwszego piętra uzyskał sklepienia kolebkowe z lunetami. Do większego pomieszczenia wybito nowe wejście od strony dziedzińca, a dawne zamurowano i zmieniono w kominek. Przekształcenia te nie niosły ze sobą znacznych zmian w wyglądzie lub funkcjonowaniu wieży, natomiast są czytelne w jej murach.

Faza 3, po 1603 roku

Rozbudowa dworu o skrzydła południowo-zachodnie, frontowe, i południowo-wschodnie oraz alkierz położony na ich styku domknęła założenie do pełnego czworoboku z wewnętrznym dziedzińcem. Otoczone było ono fosą wodną, przechodzącą w rozległy staw. Dostęp do dworu prowadził przez trójprzęsłowy most, poprowadzony od strony południowo-zachodniej.

W monumentalnej fasadzie wyróżniał się boniowany portal bramny, z orłem habsburskim w kluczu, zwieńczony fryzem z łacińską inskrypcją z Psalmu 122: „SIT PAX INTRA MUROS TUOS ET PROSPERITAS IN PALATIO TUIS”, czyli „Niech pokój będzie w twoich murach, a dobrostan w twoim pałacu”, gzymsem i kamiennym tympanonem. W jego polu znalazły się dwa okuciowe kartusze herbowe właścicieli budowli: „róg” Gellhornów z inicjałami M v G, odnoszącymi się do Melchiora von Gellhorn, oraz herb Kozieł z inicjałami H S G, odnoszącymi się do Heleny Sybilli von Gellhorn z domu von Gregersdorf.

W archiwolcie portalu widoczne jest podcięcie na prostokątne wrota bramne, które można było opuszczać, aby służyły jako zwodzony most. Gdy most był podniesiony i tym samym zamykał otwór bramny, odsłaniał się otwór szczelinowy, przez który strzelano na wprost. Dwa dodatkowe otwory po bokach broniły fosy.

Skrzydło frontowe na poziomie parteru składało się z wąskiej sieni przejazdowej prowadzącej na dziedziniec, tunelowej klatki schodowej oraz apartamentu o klasycznym podziale na izbę i dwie komory. Najpiękniejszym wnętrzem w skrzydle bocznym była duża jadalnia, Tafelstube, o wymiarach 9 × 14 m i malowniczym motywie arkad nadwieszonych na ćwierćkolistych konsolach dekorowanych motywem okuciowym.

Prawdopodobne jest, że dziedziniec na poziomie pierwszego piętra od strony zachodniej, południowej i częściowo wschodniej obiegał drewniany krużganek. Wejście na niego znajdowało się na tym poziomie od strony sieni, a ponadto był on skomunikowany poprzez otwór w południowym narożniku dziedzińca ze skrzydłem północno-wschodnim. Zachodnia ściana pomieszczenia jadalni posiada relikt zamurowanego urządzenia grzewczego. Pozostałość wyczystki można zobaczyć z zewnątrz budynku, od strony dziedzińca. Piec stał w wielkiej sali, natomiast palono w nim z krużganka.

Faza 3a, druga połowa XVII wieku

Zapewne jeszcze w XVII wieku następowały drobne przebudowy wewnątrz dworu. Podziały drewniane zastępowano murowanymi lub nieznacznie zmieniano układy pomieszczeń. Te przekształcenia widoczne są między innymi w zachodnich pomieszczeniach skrzydła południowo-zachodniego.

Faza 4, czwarta ćwierć XIX wieku

W 1876 roku majątek przeszedł w ręce Ernesta Juliusza von Seidlitz-Sandreczki. Za jego sprawą dwór w Stoszowie poddano kolejnej znacznej przebudowie, dzięki której prawdopodobnie przetrwała jego bryła w postaci renesansowej, natomiast bez szczytów, które na pewno były obecne w tamtym czasie. W trakcie tej akcji przede wszystkim wymieniono dach, zmieniono jego kształt oraz ponownie dodano szczyty.

Na elewacjach pojawiły się nowe dekoracje w postaci wykonanych w tynku obramień okiennych o prostej formie, zakończonych łezką, gzymsów oraz gzymsowych obramień półkoliście zakończonych okien w szczytach. We wnętrzach również wprowadzono znaczne zmiany, wymieniono stropy i podłogi, a także nieznacznie zmieniono układ pomieszczeń, szczególnie na parterze skrzydła południowo-wschodniego. W najstarszej części utrzymano oryginalne podziały. W tym czasie skrzydło północno-wschodnie prawdopodobnie jeszcze istniało, natomiast dostępne było tylko z poziomu dziedzińca i pełniło funkcje gospodarcze.

Faza 5, druga połowa XX wieku

W latach 50. XX wieku następowały dość chaotyczne podziały wnętrz ścianami działowymi. Tworzenie nowych pomieszczeń mieszkalnych w skrzydle południowo-wschodnim zatarło pierwotne oraz XIX-wieczne podziały. W latach 80. powiększono istniejące oraz dodano nowe otwory okienne w skrzydle południowo-wschodnim, na elewacjach zachodniej i wschodniej.

Konkretne wzmianki (wybór): RŚl I, nr 838; RŚl II, nr 3, 10; Landbuch I, nr 573; Landbuch II, nr 365; Landbuch III, nr 926, 1458, 1466, 1756; LKLB, s. 48v, 76, 88; Ritterdienste.SJ.1550, s. 57; Ritterdienste.SJ.1602, s. 91; Matrykuła.SJ.1690, s. 188; Matrykuła.SJ.1717, s. 54; Matrykuła.SJ.1731, s. 57; Wiontzek 1931, s. 141, 146, 148-154; Heyne 1864, s. 100; Neuling 1902, s. 311; Reichenbach I, s. 171; Zimmermann 1785, t. 5, s. 180; Sinapius 1728, s. 475, 719; Nowack 1937, s. 118; CDS XXVII, s. 140.

@collection{@Zimmermann1795b,

title = {Beitr\"{a}ge zur Beschreibung Schlesien, Bd V},

editor = {Friedrich Albert Zimmermann},

year  = {1785},

date = {1785-01-01},

urldate = {1785-01-01},

volume = {5},

publisher = {Tramp, Johann Ernst},

address = {Brieg},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@article{altschlesische_blaetter_1938,

title = {Altschlesische Bl\"{a}tter},

editor = {Fritz Geschwendt},

year  = {1938},

date = {1938-01-01},

urldate = {1938-01-01},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {article}

}

@techreport{chorowska_walkowska_bogdala_2026,

title = {Studium historyczno-architektoniczne dworu w Stoszowie},

author = {M. Chorowska and A. Walkowska and M. Bogda\la},

year  = {2026},

date = {2026-01-01},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {techreport}

}

@techreport{domanski_1991_stoszow,

title = {Stosz\'{o}w, Karta Ewidencji Stanowiska Archeologicznego},

author = {Doma\'{n}ski},

year  = {1991},

date = {1991-01-01},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {techreport}

}

@book{Eysymontt2010,

title = {Architektura renesansowych dwor\'{o}w na dolnym \'{S}l\k{a}sku},

author = {K. Eysymontt},

year  = {2010},

date = {2010-01-01},

urldate = {2010-01-01},

address = {Wroc\law},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@article{Hellmich1930,

title = {Schlesische Wehranlagen},

author = {Max Hellmich},

year  = {1930},

date = {1930-01-01},

urldate = {1930-01-01},

journal = {Altschlesien},

volume = {3},

pages = {40\textendash41},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {article}

}

@book{heyne_dokumentirte_1860,

title = {Dokumentirte Geschichte des Bisthums und Hochstiftes Breslau},

author = {J. Heyne},

year  = {1868},

date = {1868-01-01},

urldate = {1868-01-01},

address = {Breslau},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@collection{lklb_landbuch,

title = {LKLB = Landbuch ksi\k{e}stwa legnicko-brzeskiego},

address = {Wroc\law},

institution = {Archiwum Pa\'{n}stwowe we Wroc\lawiu},

note = {Akta miasta Wroc\lawia, sygn. B 89.4},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@techreport{matrykula1717,

title = {Matryku\la.SJ.1717 = Land-Register derer Herren Land-St\"{a}nde und Landsa\ssen der F\"{u}rstenth\"{u}mber Schweidnitz und Jauer, nach Ordnung der Weichbilder, wie solches von denen Herren Landes-Aeltesten. Anno 1717. revidiret werden},

year  = {1717},

date = {1717-01-01},

urldate = {1717-01-01},

volume = {243},

address = {Wroc\law},

institution = {Archiwum Pa\'{n}stwowe we Wroc\lawiu},

series = {Ksi\k{e}stwo \'{S}widnickie},

note = {Zesp\'{o}\l: Ksi\k{e}stwo \'{S}widnickie, sygn. 243},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {techreport}

}

@techreport{matrykula1731,

title = {Matryku\la.SJ.1731 = Personal-Land-Register derer Herren Land-St\"{a}nde und Landsa\ssen in diesigen beyden F\"{u}rstenth\"{u}mbern Schweidnitz und Jauer, nach Ordnung derer Weichbilder},

year  = {1731},

date = {1731-01-01},

urldate = {1731-01-01},

address = {Wroc\law},

institution = {Archiwum Pa\'{n}stwowe we Wroc\lawiu},

note = {Zesp\'{o}\l: Ksi\k{e}stwo \'{S}widnickie, sygn. 245},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {techreport}

}

@book{Neuling1902,

title = {Schlesiens Kirchorte und ihre kirchlichen Stiftungen bis zum Ausgang des Mittelalters},

author = {H. Neuling},

year  = {1902},

date = {1902-01-01},

urldate = {1902-01-01},

address = {Breslau},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@book{Pilch2005,

title = {Leksykon zabytk\'{o}w architektury Dolnego \'{S}l\k{a}ska},

author = {J. Pilch},

year  = {2005},

date = {2005-01-01},

urldate = {2005-01-01},

address = {Warszawa},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@collection{ritterdienste1550,

title = {Ritterdienste.SJ.1550 = Register der Ritterdiernste der Koen auch zu Hungern den Behemb K\"{o}niglichen Macht(...)},

year  = {1550},

date = {1550-01-01},

urldate = {1550-01-01},

volume = {4},

address = {Wroc\law},

institution = {Archiwum Pa\'{n}stwowe we Wroc\lawiu},

note = {Zesp\'{o}\l: Ksi\k{e}stwo \'{S}widnickie, sygn. 4},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@book{schuster_alten_1869,

title = {Die alten Heidenschanzen Deutschlands (mit specialler Beschreibung des Oberlausitzer Schanzensystems)},

author = {O. Schuster},

year  = {1869},

date = {1869-01-01},

urldate = {1869-01-01},

address = {Dresden},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@collection{\ssapwr_ritterdiernste_1602,

title = {Ritterdienste.SJ.1602 lub APWr Ritterdiernste = Ritterdiernste Inn dem Beyden F\"{u}rstenth\"{u}mbern S: u. Jawer [1602]},

year  = {1602},

date = {1602-01-01},

urldate = {1602-01-01},

address = {Wroc\law},

note = {Archiwum Pa\'{n}stwowe we Wroc\lawiu, alternatywnie "APWr Ritterdiernste"},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssCDS27,

title = {CDS XXVII = Codex Diplomaticus Silesiae, Die landst\"{a}ndische Verfassung von Schweidnitz-Jauer zur Geschichte des St\"{a}ndewesens in Schlesien, Bd. XXVII},

editor = {Gustav Croon},

year  = {1912},

date = {1912-01-01},

urldate = {1912-01-01},

address = {Bre2lau},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssLandbuch01,

title = {LANDBUCH I = Landbuch ksi\k{e}stw \'{s}widnickiego i jaworskiego, tom I: 1366-1376},

author = {I LANDBUCH},

editor = {T. Jurek},

year  = {2000},

date = {2000-01-01},

urldate = {2000-01-01},

address = {Pozna\'{n}},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssLandbuch02,

title = {LANDBUCH II = Landbuch ksi\k{e}stw \'{s}widnickiego i jaworskiego, tom II: 1385-1395},

author = {II LANDBUCH},

editor = {T. Jurek},

year  = {2004},

date = {2004-01-01},

urldate = {2004-01-01},

address = {Pozna\'{n}},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssLandbuch03,

title = {LANDBUCH III = Landbuch ksi\k{e}stw \'{s}widnickiego i jaworskiego, tom III: 1396-1407},

author = {III LANDBUCH},

editor = {T. Jurek},

year  = {2007},

date = {2007-01-01},

urldate = {2007-01-01},

address = {Pozna\'{n}},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\sssinapius_1720,

title = {SINAPIUS = Schlesische Curiositaten darinnen die ansehnlichen Geschlechter des schlesischen Adels T.1},

author = {J. Sinapio},

year  = {1720},

date = {1720-01-01},

urldate = {1720-01-01},

address = {Leipzig},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@book{vug_schlesische_1890,

title = {Schlesische Heidenschanzen und die Handelstrassen der Alten},

author = {O. Vug},

year  = {1890},

date = {1890-01-01},

urldate = {1890-01-01},

pages = {216-218},

address = {Grottkau},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@techreport{wilk_1995_stoszow,

title = {Stosz\'{o}w},

author = {Wilk},

year  = {1995},

date = {1995-01-01},

address = {Warszawa},

institution = {O\'{s}rodek Dokumentacji Zabytk\'{o}w w Warszawie},

note = {Karta Ewidencyjna Zabytk\'{o}w Architektury i Budownictwa},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {techreport}

}

@book{wiontzek_1931,

title = {Aus der Vergangenheit des Kirchspiels Oberpanthenau. Ein Beitrag zur Siedlungsgeschichte des Zobtengaues},

author = {K. W. Wiontzek},

year  = {1931},

date = {1931-01-01},

urldate = {1931-01-01},

address = {Nimptsch},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@collection{βR\'{S}l_1,

title = {R\'{S}l I = Regesty \'{s}l\k{a}skie. T. I, 1343-1348},

editor = {Wac\law Korta},

year  = {1975},

date = {1975-01-01},

urldate = {1975-01-01},

address = {Wroc\law},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{βR\'{S}l_2,

title = {R\'{S}l II = Regesty \'{s}l\k{a}skie. T. II, 1349-1354},

editor = {Wac\law Korta},

year  = {1983},

date = {1983-01-01},

urldate = {1983-01-01},

address = {Wroc\law},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}