Pieszyce – motte (tzw. Rogalik)

Przynależność administracyjna i toponomastyka

• Współczesna: Pieszyce, gmina Pieszyce, pow. dzierżoniowski, woj. dolnośląskie.
• Historyczne jednostki administracyjne: od 1247 roku księstwo wrocławskie, od 1291 roku księstwo fürstenberskie, w latach 1321–1337 księstwo ziębickie, w latach 1337–1741 księstwo świdnickie; w latach 1258–1741 dystrykt dzierżoniowski (później Weichbild Reichenbach), w latach 1741–1945 Landkreis Reichenbach, w latach 1945–1975 województwo wrocławskie, a w latach 1975–1998 województwo wałbrzyskie.
• Nazwy historyczne: Pieszyce (niem. Peterswaldau), zapisy: 1258 – Peterswalt, Petirswald; 1301, 1305, 1322, 1371 – Peterswalde; 1310 – Peterswaldau; 1326 – Petirswalde; 1336 – curia murata (…) Petirzwald.

Kontekst przestrzenny, rozplanowanie, stan zachowania obiektu

Obiekt obronny typu motte położony jest na równinnym terenie, na wschód od zabudowań Pieszyc. Założenie ma zarys zbliżony do koła o średnicy około 50 m. Jego centralna część, o średnicy około 40 m, otoczona jest z trzech stron mokrą fosą o maksymalnej szerokości 16 m. Płaska powierzchnia obiektu znajduje się mniej więcej na poziomie otaczających pól, natomiast w stosunku do tafli wody w fosie wyniesiona jest o około 0,4 m. Nieznaczna kulminacja znajdowała się w południowej części założenia.

Wybór źródeł do dziejów miejscowości i dóbr ziemskich

• 1258 – biskup wrocławski, na prośbę księcia Henryka III jako patrona kościoła w Dzierżoniowie oraz Ottona de Wilin, patrona kaplicy w Pieszycach, oddzielił kaplicę od kościoła. Otto otrzymał w ramach odszkodowania 2 łany w Pieszycach Środkowych ze wszystkimi korzyściami, daninami, usługami i jurysdykcją, natomiast sługa Zygfryd otrzymał sołectwo z uposażeniem w Pieszycach (SUb III, nr 264, 267).
• 1301 – Jan Peterswaldau (RS 2629).
• 1305 – Henryk Długi (der Lange) Peterswaldau (RS 2869).
• 1310 – Arnold i Heineman Peterswaldau (RS 3145).
• 1322 – książę Bernard nadał Arnoldowi Peterswaldau, którego przed bitwą pod Mühldorf pasował na rycerza, wszystkie swoje prawa książęce nad jego majątkami w dystrykcie dzierżoniowskim. Nadanie obejmowało między innymi Pieszyce z 32 łanami, sądownictwo wyższe i niższe, czynsze pieniężne i zbożowe, prawo mennicze oraz inne prawa i swobody (RS 4235).
• 1326 – Bolko II świdnicki zwolnił Heinemana Peterswaldau z czynszów i świadczeń w naturze ciążących na jego dobrach w Pieszycach, zakupionych od Katarzyny, żony rycerza Konrada Czirna, kasztelana strzegomskiego. Zwolnienie stanowiło wynagrodzenie za lojalną służbę (RS 4518, 4534).
• 1329 – Bolko II świdnicki przekazał szlachetnemu rycerzowi Arnoldowi Peterswaldau, w podzięce za lojalną służbę, 8½ łana roli w Pieszycach, należących wcześniej do Kunemana Seidlitza (RS 4882).
• 1336 – rycerz Arnold Peterswaldau sprzedał rycerzowi Heinemanowi Peterswaldau i jego spadkobiercom murowany dwór (curia murata), młyn i folwark w Pieszycach w dystrykcie dzierżoniowskim. W skład majątku wchodziły także Wilmsberg z lasem i drewnem, prawo patronatu nad kościołem i ołtarzem, wiejskie młyny, w tym młyn na końcu wsi, prawa dominialne oraz majątek po obu stronach wsi wraz z 40 grzywnami dochodów, sądownictwem wyższym i niższym, opłatami pieniężnymi i zbożowymi oraz prawem menniczym. Wyłączono 22 grzywny dochodu z 9 łanów i 3 prętów, sprzedane wcześniej Konradowi zwanemu Jungelinkiem (RS 5575).
• 1371 – Hartung Peterswalde (Landbuch I, nr 689).

Konkretne wzmianki (wybór): Boguszewicz 2010, s. 240–243, Nowakowski 2017, s. 384–386

@book{boguszewicz_2010,

title = {Corona Silesiae: zamki Piast\'{o}w f\"{u}rstenberskich na po\ludniowym pograniczu ksi\k{e}stwa jaworskiego, \'{s}widnickiego i zi\k{e}bickiego do po\lowy XIV wieku},

author = {Artur Boguszewicz},

year  = {2010},

date = {2010-01-01},

urldate = {2010-01-01},

number = {39},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@inbook{boguszewicz2000,

title = {Problem zamku typu przej\'{s}ciowego na przyk\ladzie warowni w Pieszycach},

author = {Andrzej Boguszewicz},

editor = {Leszek Kajzer and others},

year  = {2000},

date = {2000-01-01},

booktitle = {Archaeologia et historia. Ksi\k{e}ga jubileuszowa dedykowana Pani Profesor Romanie Barnycz-G\lupieniec},

pages = {65-86},

address = {\L\'{o}d\'{z}},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {inbook}

}

@inbook{boguszewicz2012,

title = {Transformationen und Umbr\"{u}che des 12./13. Jahrhunderts},

author = {Andrzej Boguszewicz},

editor = {Felix Biermann and Thomas Kersting and Andreas Klamt},

year  = {2012},

date = {2012-01-01},

booktitle = {Burgen und Landesausbau im 12./13. Jh. im s\"{u}dlichen Schlesien},

volume = {64},

pages = {115-130},

address = {Langenweissbach},

series = {Beitr\"{a}ge zur Ur- und Fr\"{u}hgeschichte Mitteleuropas},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {inbook}

}

@book{Nowakowski2017,

title = {\'{S}l\k{a}skie obiekty typu motte. Studium archeologiczno-historyczne},

author = {Dominik Nowakowski},

year  = {2017},

date = {2017-01-01},

urldate = {2017-01-01},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@collection{\ssCDS16,

title = {CDS XVI = Codex Diplomaticus Silesiae, Regesten zur Schlesischen Geschichte, Bd. XVI: 1301-1315 (RS nr 2616-3542)},

editor = {Colmar Gr\"{u}nhagen and Konrad Wutke

},

year  = {1892},

date = {1892-01-01},

urldate = {1892-01-01},

address = {Breslau},

note = {u\.{z}ywany r\'{o}wnie\.{z} skr\'{o}t 'RS' lub 'RSIV'},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssCDS18,

title = {CDS XVIII = Codex Diplomaticus Silesiae, Regesten zur Schlesischen Geschichte, Bd. XVIII: 1316-1326 (RS nr 3542-4599) },

editor = {Colmar Gr\"{u}nhagen and Konrad Wutke},

year  = {1898},

date = {1898-01-01},

urldate = {1898-01-01},

address = {Breslau},

note = {u\.{z}ywany r\'{o}wnie\.{z} skr\'{o}t 'RS' lub 'RS V'},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssCDS22,

title = {CDS XXII = Codex Diplomaticus Silesiae, Regesten zur Schlesischen Geschichte, Bd. XXII: 1327-1333 (RS nr 4600-5278) },

editor = {Colmar Gr\"{u}nhagen and Konrad Wutke},

year  = {1903},

date = {1903-01-01},

urldate = {1903-01-01},

address = {Breslau},

note = {u\.{z}ywany r\'{o}wnie\.{z} skr\'{o}t 'RS'},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssCDS29,

title = {CDS XXIX = Codex Diplomaticus Silesiae, Regesten zur schlesischen Geschichte, Bd. XXIX: 1334-1337 (RS nr 5279-6020)},

editor = {Konrad Wutke and Erich Randt and Hans Bell\'{e}e},

year  = {1923},

date = {1923-01-01},

urldate = {1923-01-01},

address = {Breslau},

note = {u\.{z}ywany r\'{o}wnie\.{z} skr\'{o}t 'RS'},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssCDS29b,

title = {CDS XXX = Codex Diplomaticus Silesiae, Regesten zur schlesischen Geschichte 1338-1342, Bd. XXX (RS nr 6021-6988)},

editor = {Konrad Wutke and Erich Randt and Hans Bellee},

year  = {1925},

date = {1925-01-01},

urldate = {1925-01-01},

publisher = {Breslau},

series = {Codex Diplomaticus Silesiae, Bd. XXX},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssLandbuch01,

title = {LANDBUCH I = Landbuch ksi\k{e}stw \'{s}widnickiego i jaworskiego, tom I: 1366-1376},

author = {I LANDBUCH},

editor = {T. Jurek},

year  = {2000},

date = {2000-01-01},

urldate = {2000-01-01},

address = {Pozna\'{n}},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssSub03,

title = {SUb III = Schlesisches Urkundenbuch. Bd. III: 1251-1266},

author = {III SUB},

year  = {1984},

date = {1984-01-01},

urldate = {1984-01-01},

address = {K\"{o}ln},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}