Sobótka-Górka, palatium, klasztor, zamek

Przynależność administracyjna i toponomastyka

• Współczesna: gmina Sobótka, pow. wrocławski, woj. dolnośląskie.
• Historyczne jednostki administracyjne: księstwo śląskie/wrocławskie, księstwo ziębickie, księstwo świdnickie.
• Nazwy historyczne: Gorka (1204, 1208, 1223, 1250, 1256, 1320, 1366, 1385), parva villa sub Gorka (1221), Gorca (1247, 1256, 1343), Gorkau (1316, 1320), prepositura Gorcensis (1343), Gork (1385, 1387).
• Historyczne nazwy majątku: der Sitz, der Gorgk genannt (1549).

Kontekst przestrzenny, rozplanowanie, stan zachowania obiektu

Dziewiętnastowieczny Zamek Górka położony jest na sztucznie wypłaszczonym, wąskim pasie terenu, na wysokości 223-225 m n.p.m., około 1,5 km na południe od Sobótki, na północnym zboczu Góry Ślęży. Stanowi część rozległego zespołu architektoniczno-urbanistycznego o wielowarstwowej historii. W wyniku licznych przekształceń powstała eklektyczna budowla, łącząca relikty romańskie, gotyckie i renesansowe z elementami neogotyckimi i neorenesansowymi. Palatium z kaplicą, przebudowane w XIII wieku na kościół, znajdowało się we wschodniej części obiektu, w części środkowej usytuowana była wieża z 2. połowy XV wieku, a w części zachodniej budynek gospodarczy z XVI wieku. W otoczeniu Zamku Górka znajdują się oficyny pałacowe, wozownia, dom folwarczny, browar z domem administratora i domem piwowara, folwark z XIX wieku, a na terenie parku dawny cmentarz zniszczony w czasach PRLu i stawy.

Wybór źródeł do dziejów miejscowości i dóbr ziemskich

Konkretne wzmianki źródłowe, wybór:

• 1204: Henryk Brodaty zwolnił klasztor NMP na Piasku we Wrocławiu z opłaty podworowego, z przeznaczeniem na obuwie dla zakonników, m.in. z Górki wraz z całym obszarem (SUb I, nr 94).
• 1208: Henryk Brodaty dokonał objazdu dóbr w Górce, należących do klasztoru NMP na Piasku we Wrocławiu (SUb I, nr 115).
• 1209 (falsyfikat): Henryk Brodaty potwierdził klasztorowi NMP na Piasku we Wrocławiu, w związku z przeprowadzoną wymianą dóbr na rzecz klasztoru w Trzebnicy, wsie klasztorne w okolicach Ślęży, które książę zamierzał lokować na prawie niemieckim; wśród dóbr m.in. część góry, która należała do zakonnego folwarku w Górce (curia Gorca), i druga część góry, książęca (SUb I, nr 342).
• 1221 (falsyfikat): Henryk Brodaty nadał przywileje prawa niemieckiego gościom klasztoru NMP na Piasku we Wrocławiu, w tym mieszkańcom „małej wsi pod Górką”, jeśli będą ją przenosić na nowe prawo (SUb I, nr 354).
• 1223: Biskup wrocławski Wawrzyniec zatwierdził dziesięciny klasztoru NMP na Piasku we Wrocławiu z nadania własnego i poprzedników, w tym z zakonnego folwarku (curia) Górka, który przylega do góry zwanej Sylencii, oraz we wsiach przylegających do tegoż folwarku (SUb I, nr 237).
• 1247: Dokument Bolesława Rogatki wystawiony w Górce (SUb II, nr 329).
• 1250: Papież potwierdził klasztorowi NMP na Piasku we Wrocławiu dobra: górę zwaną Zlencz (Ślęża), wraz m.in. z folwarkiem (grangia), który znajduje się w miejscu zwanym Górka, oraz tamtejszym kościołem z dziesięcinami i wszystkimi jego przynależnościami (SUb II, nr 397).
• 1256: Książę Bolesław Łysy napadł tu i uwięził biskupa wrocławskiego Tomasza I Zarębę (SUb III, s. 133-135, nr 196): „… cum venerabilis frater noster … episcopus Wratislauiensis ad monasterium de Gorca sue diocesis consecraturus ibidem quandam ecclesiam divertisset, nobilis vir Boleslaus dux Slesie associatis sibi quibusdam iniquitatis filiis in ipsum monasterium nocturno tempore subito irruens eundem episcopum in lecto iacentem nullasque tunc formidantem insidias cum .. preposito et Ecardo presbitero canonico eiusdem ecclesie necnon et quibusdam aliis ipsius familiaribus personaliter capere …”.
• 1256: Henryk III Biły odnowił klasztorowi NMP na Piasku we Wrocławiu posiadanie dóbr wokół Ślęzy, m.in. Górki wraz z całym obszarem (SUb III, nr 189).
• 1316: Pakusz, pleban kościoła w Górce (RS 3569).
• 1320: Dochodzenie przeciw opatowi NMP na Piasku we Wrocławiu, Henrykowi Calvusowi, który w Górce przetrzymywał swojego poprzednika, Filipa, doprowadzając do jego śmierci (RS 4081).
• 1343: Mikołaj ziębicki sprzedał Bolkowi II Małemu Sobótkę wraz z przynależnościami; ponadto przekazał na rzecz prepozytury w Górce, która podlega klasztorowi NMP na Piasku we Wrocławiu, miejsce przeznaczone na budowę zamku (castrum), gdzie niegdyś na szczycie góry znajdował się zamek (LuBS I, s. 489-490).
• 1366: Dokumenty księcia Bolka II Małego wystawione w Górce (LKŚJ I, nr 13, 22, 40).
• 1385: Dokumenty księżnej Agnieszki wystawione w Górce (LKŚJ II, nr 13-15, 20, 22, 24-27, 31, 33-34, 58, 85, 114, 204).
• 1387: Dokument księżnej Agnieszki wystawiony w Górce (LKŚJ II, nr 335).
• 1428 i 1435: Dobra kościelne w Górce spalone przez husytów (Heyne III, s. 906).
• 1549: Siedziba (der Sitz) zwana Górką, wraz z folwarkiem (Adler, s. 8).
• 1885-1886: Przebudowa kościoła (Lutsch II, s. 178).

Przemiany własności i funkcji

Wzmianka kronikarska na temat początków klasztoru w Górce mówiła o kanonikach regularnych reguły św. Augustyna sprowadzonych tam z Arrouaise we Flandrii, którzy zamieszkali pierwotnie „in monte Silentii alias Sobotka”, skąd, z powodu wilgotnego klimatu panującego na górze, przenieśli się do podnóża góry, do miejsca zwanego Gorca. Była ona łączona z datą po 1121 r. (Korta 1988, s. 234-243). Piotr Włost miał wówczas ufundować kaplicę dla tego zakonu na miejscu obecnej budowli klasztornej. Pierwsze potwierdzone źródłowo wzmianki o przynależności Górki do klasztoru NMP na Piasku we Wrocławiu pochodzą z lat 1204 i 1208, kiedy to Henryk Brodaty dokonał objazdu znajdujących się tam dóbr klasztornych, oraz z falsyfikatów datowanych na lata 1209 i 1221. W 1223 r. biskup wrocławski Wawrzyniec zatwierdził dziesięciny klasztoru NMP na Piasku we Wrocławiu z nadania własnego i poprzedników, w tym z zakonnego folwarku (curia) Górka, który przylegał do góry zwanej Sylencii, oraz we wsiach przylegających do tegoż folwarku.

Obraz zabudowań klasztoru w Górce, jaki wyłania się z późnośredniowiecznych źródeł pisanych, jest następujący: znajdował się tam kościół konsekrowany w 1250 i 1256 r., prepozytura oraz folwark (grangia). Obecność siedziby prepozyta wynika z opisu wydarzeń z 1256 r., kiedy to książę Bolesław Łysy napadł i uwięził biskupa wrocławskiego Tomasza I Zarębę (SUb III, s. 133-135, nr 196). Ponadto funkcjonować tam musiała kancelaria z pisarzem, ponieważ, zwłaszcza za czasów Bolka II Małego i jego żony Agnieszki, w Górce dość często książęta wystawiali dokumenty: Bolesław Rogatka w 1247 r., Bolko II Mały w 1366 r., a wdowa po nim Agnieszka kilkanaście dokumentów w samym 1385 r. oraz jeden w 1387 r. Mimo tak licznych pism książęcych nie jest jasne, czy w Górce w XIV w. znajdował się zamek. Kiedy w 1343 r. Mikołaj ziębicki sprzedał Bolkowi II Sobótkę wraz z przynależnościami, przekazał też na rzecz prepozytury w Górce, która podlegała klasztorowi NMP na Piasku we Wrocławiu, miejsce przeznaczone na budowę zamku (castrum), na szczycie góry, gdzie miał się on znajdować niegdyś (LuBS I, s. 489-490).

W latach 1428 i 1435 dobra kościelne w Górce zostały spalone przez husytów (Heyne III, s. 906). Odbudowano je, a w 1549 r. wzmiankowana była siedziba (der Sitz) zwana Górką, wraz z folwarkiem (Adler 1873, s. 8).

Stan badań

Spór dotyczący sprowadzenia przez komesa Piotra Włosta zakonników reguły św. Augustyna oraz domniemanej pierwotnej lokalizacji ich założenia klasztornego w rejonie góry Ślęży ma już bogatą historię badawczą. Wyróżnić można dwa podstawowe stanowiska reprezentowane przez przeciwstawne grupy uczonych. Pierwsza z nich, skupiająca badaczy niemieckich, czeskich i polskich (m.in. W. Schulzego, P. Knoetela, A. Moeperta, V. Czypionkę, W. Hołubowicza, T. Kozaczewskiego, A. Kadłuczkę i K. Stalę), lokowała najstarszą siedzibę zakonu w Górce. Druga grupa (m.in. G. Lustig, H. Seger, M. Jahn, J. Frankenstein, W. Semkowicz, M. Gębarowicz, T. Silnicki, K. Maleczyński, Z. Świechowski i G. Domański) stała na stanowisku, że pierwotne założenie zostało zaplanowane i zrealizowane na szczycie Ślęży.

Spór ten nie może jednak zostać rozstrzygnięty wyłącznie na podstawie źródeł pisanych. Pierwsze badania terenowe w kościele w Górce przeprowadził Tadeusz Kozaczewski w latach 40. i 50. XX w. (Kozaczewski 1957, s. 33-60). W latach 2002-2008 prace badawcze prowadzone przez Klaudię Stalę i Andrzeja Kadłuczkę, przy współpracy z Beatą Kwiatkowską-Kopką i C. Hadamikiem, doprowadziły do odkrycia w murach kościoła reliktów interpretowanych jako palatium Piotra Włosta (Kwiatkowska-Kopka, Stala 2007, s. 151-174; Kadłuczka, Stala 2007, s. 129-149; Kadłuczka, Stala 2009, s. 151-174; Stala 2010, s. 67-78; Stala 2010a, s. 91-100; Stala 2024, s. 93-114).

Badania architektoniczne całego założenia przeprowadziła Magdalena Doroz-Turek (Doroz-Turek 2010, s. 3-13; zob. przyp. 8 i 13, s. 58). Nie można również pominąć odkrycia na szczycie góry Ślęży reliktów wczesnośredniowiecznej rotundy oraz późnośredniowiecznego zamku (Kastek, Limisiewicz, Mruczek 2013, s. 302-320; Kastek et al. 2016, s. 281-312). Prace archeologiczne na terenie Górki były następnie kontynuowane do 2019 r. przez W. Fabisiaka z Muzeum Archeologicznego w Sobótce.

Historia budowlana obiektu

Faza 1 (XII wiek)

Najstarszą fazę obiektu stanowiła kamienna budowla z połowy XII wieku, interpretowana przez Klaudię Stalę i Andrzeja Kadłuczkę jako siedziba Piotra Włostowica. Budynek składał się z zachowanej do dzisiaj kaplicy zamkniętej prosto, o rzucie prawie kwadratowym (5,25 × 6,0 m), w której podczas badań archeologicznych odsłonięto fragment stipesu pod mensę ołtarzową (Stala 2011, s. 471-486), oraz połączonej z nią części palatialnej na rzucie wydłużonego prostokąta o wymiarach 22 × 9 m (wymiary zewnętrzne). Część ta składała się z dwóch pomieszczeń: wschodniego, mającego charakter podłużnej auli (12 × 7 m), oraz zachodniego, na rzucie kwadratu (7 × 7 m). Mury o grubości 105 cm zbudowane były z granitowych wąskich ciosów 40 × 17 cm (palatium) oraz dużych ciosów 45 × 35 cm (kaplica), ułożonych warstwowo w technice opus emplectum i spojonych zaprawą wapienno-piaskową. Lica kamienia były starannie opracowane, a fugi podcinane. W części północnej, w trakcie prac remontowo-konserwatorskich, odsłonięto częściowo fundament wieży o prawdopodobnie wczesnośredniowiecznej proweniencji.

Faza 2 (XIII-XIV wiek)

Budynek został następnie adaptowany na kościół i konsekrowany w 1256 r. Zlikwidowano wtedy kwadratowe pomieszczenie palatium i przesunięto ścianę poprzeczną w kierunku zachodnim. Portal wykonano w jego ścianie północnej. W końcu XIII lub XIV w. od północnego wschodu dobudowano kwadratową w planie zakrystię. Następnie od północy do korpusu kościoła dostawiono nawę, przebijając magistralną ścianę dawnego kościoła arkadowymi prześwitami. Teren wokół otoczono wałem, którego fragment odkryto w 2002 r. w trakcie prac archeologicznych w północnej części zbocza (Kwiatkowska-Kopka, Stala 2007, s. 151-174). Wewnątrz jądra wału znaleziono skarb zakładzinowy w postaci 12 srebrnych brakteatów datowanych na koniec XIII w.

Obiekt został zniszczony przez husytów w 1428 i 1435 r. Odbudowę rozpoczęto w 2. połowie XV w., dodając gotycką wieżę od południowego zachodu. Przebudowę kontynuowano w 2. połowie XVI w. Z tego czasu pochodzi manierystyczne sklepienie w nawie głównej. Kolejna konsekracja kościoła miała miejsce w 1589 r. Podczas wojny trzydziestoletniej (1618-1648) nastąpiły ponowne zniszczenia.

Faza III (świecka-pałacowa)

Po sekularyzacji obiekt sprzedano w 1812 r. Ernestowi von Lüttwitzowi, który przeznaczył go na cele mieszkalne. W 1885 r. przeszedł w ręce Eugeniusza von Kulmitza, który przebudował go na romantyczny zamek o cechach neogotyckich i neorenesansowych, według projektu wrocławskiego architekta Wilhelma Rheniusa (Lutsch 1889, s. 178). Posiadłość pozostała w rękach rodziny aż do II wojny światowej. Należy dodać, że do 1932 r. funkcjonował w zamku kościół, przeniesiony ostatecznie wraz z wyposażeniem do nowego obiektu w Sobótce.

Chronologia: XII-XIII wiek, XIV-XV wiek, nowożytność, XIX wiek.

Konkretne wzmianki (wybór): SUb I, nr 94, 115, 237, 342, 354; SUb II, nr 329, 397; SUb III, nr 189, 196; RS 3569, 4081; LuBS I, s. 489-490; Landbuch I, nr 13, 22, 40; Landbuch II, nr 13-15, 20, 22, 24-27, 31, 33-34, 58, 85, 114, 204, 335; Heyne III, s. 906; Adler 1873, s. 8; Lutsch 1889, s. 178; Korta 1988, s. 234-243; Kwiatkowska-Kopka, Stala 2007, s. 151-174; Kadłuczka, Stala 2007, s. 129-149; Kadłuczka, Stala 2009, s. 487-509; Stala 2010, s. 67-78; Stala 2010a, s. 91-100; Stala 2011, s. 471-486; Stala 2024, s. 93-114; Kastek, Limisiewicz, Mruczek 2013, s. 302-320; Kastek et al. 2016, s. 281-312.

@book{heyne_dokumentirte_1860,

title = {Dokumentirte Geschichte des Bisthums und Hochstiftes Breslau},

author = {J. Heyne},

year  = {1868},

date = {1868-01-01},

urldate = {1868-01-01},

address = {Breslau},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@inbook{kadluczka_stala2007,

title = {Relikty roma\'{n}skiego obiektu w Sob\'{o}tce-G\'{o}rce i problem jego pierwotnej funkcji},

author = {A. Kad\luczka and K. Stala},

editor = {K. Stala},

year  = {2007},

date = {2007-01-01},

booktitle = {I Forum Architecturae Poloniae Medievalis},

pages = {129-149},

address = {Krak\'{o}w},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {inbook}

}

@inbook{kadluczka_stala2009,

title = {Roma\'{n}ska budowla w Sob\'{o}tce-G\'{o}rce w \'{s}wietle ostatnich bada\'{n}},

author = {A. Kad\luczka and K. Stala},

editor = {T. Janiak},

year  = {2009},

date = {2009-01-01},

booktitle = {Architektura roma\'{n}ska w Polsce. Nowe odkrycia i interpretacje},

pages = {487-509},

address = {Gniezno},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {inbook}

}

@book{korta1988b,

title = {Tajemnice g\'{o}ry \'{S}l\k{e}\.{z}y},

author = {W. Korta},

year  = {1988},

date = {1988-01-01},

address = {Katowice},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@inbook{kwiatkowska_kopka_stala2007,

title = {Ratownicze badania archeologiczno-architektoniczne o charakterze sonda\.{z}owym na stanowisku Sob\'{o}tka G\'{o}rka},

author = {B. Kwiatkowska-Kopka and K. Stala},

editor = {K. Stala},

year  = {2007},

date = {2007-01-01},

booktitle = {I Forum Architecturae Poloniae Medievalis},

pages = {151-174},

address = {Krak\'{o}w},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {inbook}

}

@book{Lutsch1889,

title = {Verzeichnis der Kunstdenkm\"{a}ler der Provinz Schlesien. Bd. II: Kunstdenkm\"{a}ler des Regierungsbezirks Breslau},

author = {H. Lutsch},

year  = {1889},

date = {1889-01-01},

urldate = {1889-01-01},

address = {Breslau},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@collection{\ssCDS16,

title = {CDS XVI = Codex Diplomaticus Silesiae, Regesten zur Schlesischen Geschichte, Bd. XVI: 1301-1315 (RS nr 2616-3542)},

editor = {Colmar Gr\"{u}nhagen and Konrad Wutke

},

year  = {1892},

date = {1892-01-01},

urldate = {1892-01-01},

address = {Breslau},

note = {u\.{z}ywany r\'{o}wnie\.{z} skr\'{o}t 'RS' lub 'RSIV'},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssCDS18,

title = {CDS XVIII = Codex Diplomaticus Silesiae, Regesten zur Schlesischen Geschichte, Bd. XVIII: 1316-1326 (RS nr 3542-4599) },

editor = {Colmar Gr\"{u}nhagen and Konrad Wutke},

year  = {1898},

date = {1898-01-01},

urldate = {1898-01-01},

address = {Breslau},

note = {u\.{z}ywany r\'{o}wnie\.{z} skr\'{o}t 'RS' lub 'RS V'},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssCDS22,

title = {CDS XXII = Codex Diplomaticus Silesiae, Regesten zur Schlesischen Geschichte, Bd. XXII: 1327-1333 (RS nr 4600-5278) },

editor = {Colmar Gr\"{u}nhagen and Konrad Wutke},

year  = {1903},

date = {1903-01-01},

urldate = {1903-01-01},

address = {Breslau},

note = {u\.{z}ywany r\'{o}wnie\.{z} skr\'{o}t 'RS'},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssCDS29,

title = {CDS XXIX = Codex Diplomaticus Silesiae, Regesten zur schlesischen Geschichte, Bd. XXIX: 1334-1337 (RS nr 5279-6020)},

editor = {Konrad Wutke and Erich Randt and Hans Bell\'{e}e},

year  = {1923},

date = {1923-01-01},

urldate = {1923-01-01},

address = {Breslau},

note = {u\.{z}ywany r\'{o}wnie\.{z} skr\'{o}t 'RS'},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssCDS29b,

title = {CDS XXX = Codex Diplomaticus Silesiae, Regesten zur schlesischen Geschichte 1338-1342, Bd. XXX (RS nr 6021-6988)},

editor = {Konrad Wutke and Erich Randt and Hans Bellee},

year  = {1925},

date = {1925-01-01},

urldate = {1925-01-01},

publisher = {Breslau},

series = {Codex Diplomaticus Silesiae, Bd. XXX},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssLandbuch01,

title = {LANDBUCH I = Landbuch ksi\k{e}stw \'{s}widnickiego i jaworskiego, tom I: 1366-1376},

author = {I LANDBUCH},

editor = {T. Jurek},

year  = {2000},

date = {2000-01-01},

urldate = {2000-01-01},

address = {Pozna\'{n}},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssLandbuch02,

title = {LANDBUCH II = Landbuch ksi\k{e}stw \'{s}widnickiego i jaworskiego, tom II: 1385-1395},

author = {II LANDBUCH},

editor = {T. Jurek},

year  = {2004},

date = {2004-01-01},

urldate = {2004-01-01},

address = {Pozna\'{n}},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssLandbuch03,

title = {LANDBUCH III = Landbuch ksi\k{e}stw \'{s}widnickiego i jaworskiego, tom III: 1396-1407},

author = {III LANDBUCH},

editor = {T. Jurek},

year  = {2007},

date = {2007-01-01},

urldate = {2007-01-01},

address = {Pozna\'{n}},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\sslehns_i_1881,

title = {LuB 1 = Lehns- und Besitzurkunden Schlesiens und seiner einzelnen F\"{u}rstenth\"{u}mer im Mittelalter, Bd. 1},

author = {C. Gr\"{u}nhagen and H. Markgraf},

editor = {C. Gr\"{u}nhagen and H. Markgraf},

year  = {1881},

date = {1881-01-01},

urldate = {1881-01-01},

booktitle = {Publicationen aus den k\"{o}niglichen preu\ssischen Staatsarchiven Bd. 7},

address = {Leipzig},

note = {Publicationen aus den k\"{o}niglichen preu\ssischen Staatsarchiven Bd. 7; alternatywne skr\'{o}ty: LuBS, LBuS},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssLuB,

title = {LuB 2 = Lehns- und Besitzurkunden Schlesiens und seiner einzelnen F\"{u}rstenth\"{u}mer im Mittelalter. Bd. 2},

author = {C. Gr\"{u}nhagen and H. Markgraf},

editor = {C. Gr\"{u}nhagen and H. Markgraf},

year  = {1883},

date = {1883-01-01},

urldate = {1883-01-01},

booktitle = {Th. Leipzig},

volume = {II},

address = {Leipzig},

note = { alternatywne skr\'{o}ty: LuBS, LBuS},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssSub01,

title = {SUb I = Schlesisches Urkundenbuch. Bd. I: 971-1230},

editor = {H. Appelt and W. Irgang},

url = {https://www.vr-elibrary.de/doi/book/10.7767/boehlau.9783205109853},

year  = {1963},

date = {1963-01-01},

urldate = {1963-01-01},

address = {K\"{o}ln},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssSub02,

title = {SUb II = Schlesisches Urkundenbuch. Bd. II: 1231-1250},

author = {II SUB},

editor = {W. Irgang},

url = {https://www.vr-elibrary.de/doi/book/10.7767/boehlau.9783205109891},

year  = {1977},

date = {1977-01-01},

urldate = {1977-01-01},

volume = {II},

address = {K\"{o}ln-Graz-Wien},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssSub03,

title = {SUb III = Schlesisches Urkundenbuch. Bd. III: 1251-1266},

author = {III SUB},

year  = {1984},

date = {1984-01-01},

urldate = {1984-01-01},

address = {K\"{o}ln},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssSub05,

title = {SUb V = Schlesisches Urkundenbuch. Bd. V: 1282-1290},

author = {V SUB},

editor = {H. Appelt and J. Menzel and W. Irgang},

year  = {1993},

date = {1993-01-01},

urldate = {1993-01-01},

address = {K\"{o}ln-Weimar-Wien},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssSub06,

title = {SUb VI = Schlesisches Urkundenbuch. Bd. VI: 1291-1300},

author = {VI SUB},

editor = {H. Appelt and J. Menzel and W. Irgang},

year  = {1998},

date = {1998-01-01},

urldate = {1998-01-01},

address = {K\"{o}ln},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssSub06b,

title = {SUb IV = Schlesisches Urkundenbuch. Bd. IV: 1267-1281},

author = {IV SUB},

editor = {W. Irgang},

year  = {1988},

date = {1988-01-01},

urldate = {1988-01-01},

address = {K\"{o}ln-Weimar-Wien},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@article{stala2010,

title = {Palatium mo\.{z}now\ladcze Piotra W\lostowica? Rekonstrukcja najstarszej fazy budowli roma\'{n}skiej w Sob\'{o}tce-G\'{o}rce na podstawie najnowszych wynik\'{o}w bada\'{n} archeologiczno-architektonicznych},

author = {K. Stala},

year  = {2010},

date = {2010-01-01},

journal = {Wiadomo\'{s}ci Konserwatorskie},

number = {27},

pages = {67-78},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {article}

}

@article{stala2010a,

title = {Ecclesia de novo constructa. Ko\'{s}ci\'{o}\l kanonik\'{o}w regularnych w G\'{o}rce ko\lo Sob\'{o}tki. Rekonstrukcja drugiej fazy przebudowy palatium mo\.{z}now\ladczego Piotra W\lostowica},

author = {K. Stala},

year  = {2010},

date = {2010-01-01},

journal = {Wiadomo\'{s}ci Konserwatorskie},

number = {28},

pages = {91-100},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {article}

}

@article{stala2024,

title = {Sob\'{o}tka G\'{o}rka na Dolnym \'{S}l\k{a}sku i Morawica w Ma\lopolsce - dwa mo\.{z}now\ladcze palatia roma\'{n}skie},

author = {K. Stala},

year  = {2024},

date = {2024-01-01},

journal = {Ochrona Zabytk\'{o}w},

number = {1},

pages = {93-114},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {article}

}

@book{swiechowski2000,

title = {Architektura roma\'{n}ska w Polsce},

author = {Z. \'{S}wiechowski},

year  = {2000},

date = {2000-01-01},

address = {Warszawa},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@book{werner_1785,

title = {Topographia oder Prodromus Silesiae Volumen III. das ist Representatio und Beschreibung derer St\"{a}dte, Flecken, Cl\"{o}ster, Schl\"{o}sser, Rittersitz, Kirchen, Bethh\"{a}user, G\"{a}rten, Lust und Zier G\"{a}rten, Dorfschaften etc. derer F\"{u}rstenth\"{u}mer: M\"{u}nsterberg mit Frankenstein, Oels, Schweidnitz, Jauer, Trachenberg, Mit den Baronats der Standesherrschaften Wartenberg und Militsch, Wie auch den Kleinen Staaten Freyhan und Sulau (…) Durch (…)},

author = {F. B. Werner},

year  = {1785},

date = {1785-01-01},

urldate = {1785-01-01},

note = {r\k{e}kopis w zbiorach Staatsbibliothek Berlin, oddzia\l Geheimes Staatsarchiv Preu\ssischer Kulturbesitz, HA Schlesien Rep. 135 Handschriften Nr 526/2},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

Lokalizacja