Zebrzydów (gm. Marcinowice), dwór dolny

Przynależność administracyjna i toponomastyka

• Współczesna: gmina Marcinowice, pow. świdnicki, woj. dolnośląskie.
• Historyczne jednostki administracyjne: w XIII wieku księstwo śląskie/wrocławskie, od 1296 roku księstwo świdnickie; do 1741 roku weichbild Schweidnitz; w latach 1741-1932 Kreis Schweidnitz; w latach 1932-1945 Landkreis Schweidnitz; w latach 1945-1975 województwo wrocławskie; w latach 1975-1998 województwo wałbrzyskie.
• Nazwy historyczne: 1193 – Zyuridou (SUb I, nr 58), 1292 – Sifridow (SR, nr 2241), do 1945 – Seiferdau. Majątek dolny określany od XV wieku prawdopodobnie jako Niedervorwerk (Adler 1873, s. 45), a relikty siedziby przed 1945 rokiem nazywane przez lokalną społeczność das hohe Haus (Radler 1987, s. 146). Majątek sołtysi: 1392 – das gerichte vnde die Schultissie (Adler 1873, s. 75).

Kontekst przestrzenny, rozplanowanie, stan zachowania obiektu

Zebrzydów leży na Równinie Świdnickiej, u zachodnich podnóży Ślęży, nad Czarną Wodą. Wieś należy do osad o wczesnośredniowiecznej, co najmniej XII-wiecznej metryce. Pierwszą wzmiankę o Zebrzydowie (Syvridow) zawiera dokument z około 1200 roku, prawdopodobnie z 1193 roku, wymieniający posiadłości klasztoru augustianów p.w. Najświętszej Marii Panny we Wrocławiu. Lokacja na prawie zachodnim dla kolonistów z Flandrii i nowe rozplanowanie według modelu wsi niwowej datowane są na okres między 1221 a 1247 rokiem (Adler 1873, s. 40; Radler 1987, s. 142).

W granicach niwy zagrodowej Zebrzydowa przetrwały dwa obiekty będące pozostałością średniowiecznych siedzib rycerskich typu motte. Dwór dolny znajduje się na działce rolnej w północno-zachodnim krańcu wsi, w zagajniku. Zachował się tam kopiec na planie prostokąta oraz relikty fosy, zasypanej, a od strony zachodniej zniszczonej wskutek urządzania stawu. Założenie ujęte jest od północy i południa ramionami bezimiennego potoku. Dwór górny położony jest na południowo-zachodnim krańcu wsi, w zespole zabudowy dawnego majątku ziemskiego.

Wybór źródeł do dziejów miejscowości i dóbr ziemskich

• 1180-1201 – dobra klasztoru NMP na Piasku (SUb I, nr 58)
• 1292 – dobra klasztoru w Krzeszowie (SUb VI, nr 65)
• 1300 – wzmiankowane Siffrisdorf
• 1335 – wzmiankowany kościół
• 1366, 16 II – Hentschil und Schyban gebrüder […] Hentschiln von Syfridow (LANDBUCH I, nr 104)
• 1366, 7 VIII – Nickil von Syfridow (LANDBUCH I, nr 126); Nickel von Syfridow wzmiankowany wielokrotnie w latach 1366-1386
• 1369, 3 IV – Hanselino de Syfridow (LANDBUCH I, nr 260)
• 1375, 29 V – Nickel von Seiffridow hat seines brudern sonen Nickeln, Friedrichen, Heinzen und Hanßen gebrudern von Seyfridow (LANDBUCH I, nr 958)
• 1375, 18 X – Johannes von Siffridow (LANDBUCH I, nr 1008); Johannes von Siffridow wzmiankowany wielokrotnie w latach 1375-1407
• 1392 – wzmiankowany majątek sołtysi jako das gerichte vnde die Schultissie (Adler 1873, s. 75)
• 1407, 3 V – Hannß Possold (LANDBUCH III, nr 1897)
• 1427 – Nickel Schonefogel von Seidlitz z Siedlimowic-Schönfeld, przypuszczalnie jako jeden z posesjonatów w Zebrzydowie (Adler 1873, s. 44)
• 1438 – członek rodu von Sachenkirch jako posesjonat z Zebrzydowa (Zimmermann 1785, s. 492; Radler 1987, s. 148)
• 1443 – Heincze Nesse sprzedał swój majątek Georgowi Buschke von Molheim (Nowakowski 2017, s. 475)
• 1448 – Caspar von Zedlitz pisał się de Seyfridau; był właścicielem Niedervorwerku (Radler 1987, s. 148; Zedlitz R. 1938, tabl. 3, nr 13, 16)
• 1481 – Niedervorwerk należał do synów Caspara von Zedlitz, Mertina i Hansa (Radler 1987, s. 148; Zedlitz R. 1938, tabl. 3, nr 13, 16)
• 1483 – Niedervorwerk należał do Hansa von Zedlitz (Radler 1987, s. 148; Zedlitz R. 1938, tabl. 3, nr 13, 16)
• 1484 – Hans von Zedlitz zapisał probostwu augustianów w Górce 10-łanowy Niedervorwerk oraz 2,5 łanu z Obervorwerku (Adler 1873, s. 45-46)
• 1490 – Hans von Zedlitz sprzedał pozostałe 3 łany Nikilowi Schlaupitzowi (Adler 1873, s. 45-46)
• 1491 – Hans von Zedlitz sprzedał sołectwo (Adler 1873, s. 45-46)
• 1692 – sześciołanowy Obervorwerk posiadała Anna Katharina von Quitzau und Seedorf z domu von Frankenberg (Adler 1873, s. 45)
• 1876 – w Zebrzydowie funkcjonowały majątki Lehngut Nr 2, Lehngut Nr 3 i Erbscholtisei Nr 7 (SGA 1876, s. 97-98)
• 1917 – wzmiankowane majątki Lehngut Nr 2, Lehngut Nr 3 i Erbscholtisei Nr 7 (SGA 1917, s. 191)
• 1937 – wzmiankowane majątki Lehngut Nr 2, Lehngut Nr 3 i Erbscholtisei Nr 7 (SGA 1937, s. 259)

Przemiany własności dóbr ziemskich

Przez prawie całe XIII stulecie wieś odnotowywano jedynie w związku z uposażeniem klasztoru augustianów: 1209, 1221, 1223, 1250, 1253, 1256 (SRS nr 69, 234, 133, 259, 722, 809, 935) oraz pewnymi prawami i dochodami stanowiącymi własność księcia (1292 – SUb VI nr 65). Oprócz posiadłości kościelnych istniało tam też sołectwo z 5 łanami gruntu, karczmą młynem, które najpóźniej w 1. ćwierci XIV w. stało się w własnością Nicolausa von Seiferdau. Został on odnotowany po raz pierwszy w 1327 r., gdy zakupił od księcia Bolka II część zobowiązań militarnych (halben Rossdienst), a następnie: w 1333 r. – jako świadek na dokumencie książęcym, w 1334 r. wraz z bratem Hansem – w związku ze sprzedażą młyna, w 1348 r. – przy zatwierdzeniu przez księcia praw własności do sołectwa (RS 4, nr 4650, 5278, 5298; Adler 1873, s. 41). Nicolaus to  pierwszy przedstawiciel rodziny rycerskiej piszącej się „z Zebrzydowa”. Przypuszczalnie żył on jeszcze w 3. ćwierci stulecia, gdyż poświadczył dokument z 1367; zm. przed 1385 (Landbuch I, nr 67). Jego liczne potomstwo stanowili synowie Hannos Jungebuffen, Jone Cordebog, Hannos Possold, Hannos Heyden, Hannos Wneczeling, Nickil, Gregor Czetschen (w 1385 jeszcze małoletni) oraz córki – Fema Powcze, Margaretha (późniejsza teściowa Conrada Hoberg), Martha Powcze (żona Hannosa von Czirn) i Agnes (Landbuch II nr 88). Z Hansem, bratem Nicolausa wzmiankowanym w 1333 r., tożsamy jest zapewne Henselino (Hentschel) de Syfridow, notowany z 1366 i 1369 r., ojciec Friedricha, Tila, Heinze’go, Hannosa i Nickela, którzy później dzierżyli posiadłości w rejonie Ślęży (m.in. w Żerzuszycach, Tomicach, Słupicach (LANDBUCH I nr 104, 260 oraz s. 319, indeks).

Przypuszczalnie do roku 1392 członkowie rodu von Seiferdau posiadali całą wieś tj. grunty będące ich własnością dziedziczną oraz prawa zwierzchnie do gruntów kmiecych. W tymże roku synowie Nicolausa sprzedali klasztorowi augustianów majątek sołtysi obejmujący 12 łanów, w tym 7 łanów wolnych od świadczeń i 5 łanów obciążanych czynszami (LANDBUCH I nr 104, 260 oraz s. 319 (indeks). Wkrótce później funkcjonowało tu kilka posiadłości lennych: „majątek dolny” (Niedervorwerk) oraz „majątek górny” (Obervorwerk, utworzony z sołectwa, z którego wyłączono przywileje sołtysie), podzielony na mniejsze części.

O właścicielach Niedervorwerku z 1 tercji XV w. źródła pisane milczą. Prawdopodobnie posiadłość ta (obejmująca w 2. połowie stulecia 10 łanów) należała do Hannosa Possulda „z Zebrzydowa”, związanego ze świdnickim ośrodkiem władzy. Od 1388 r. występował on jako świadek na dokumentach kancelarii książęcej, ale karierę ławnika rozwinął dopiero kilka lat później po śmierci księżnej Agnieszki, pod rządami króla Wacława. W latach 1393-1407 poświadczył kilkaset dokumentów (Zob. LANDBUCH III, s. 590-591 (hasło w indeksie Seiffridau – Johannes Possold). W 1401 i 1402 r. występował jako sędzia dworski w Świdnicy (Johanne Possuld iudice curie), w 1403 r. jako podstarości (Hannos Possuld von Seyfredaw undirhauptmann zu Sweidniz); w 1414 i 1419 r. nie tylko sprawował urząd sędziego dworu lecz miał też dochodowe i prestiżowe stanowisko kanclerza księstwa świdnicko-jaworskiego (Zob. LANDBUCH III nr 1002, 1271, 1519; Radler 1987, s. 147). Dzierżył m.in. dobra w Gogołowie – w 396 r. został odnotowany jako validus Johannes Possuld, heres ville Gogelaw (LANDBUCH III nr 126). O majątkach w Zebrzydowie landbuchy milczą, bo wieś podlegała zwierzchności Kościoła. W bliżej nieustalonym czasie – być może po 1440 r. (Zimmermann 1785, s. 492) – panowie von Seifferdau sprzedali majątek zebrzydowski i osiedli w pobliskiej wsi Kątki: zamieszkiwał tam syn Johanna Hannus Possuld, odnotowany w 1465 r. jako świdnicki sędzia dworski i 1481 roku (Radler 1987, s. 147).

Przypuszczalnie z majątkiem, który został wydzielony z Obervorwerku należy łączyć wzmianki z 2. ćwierci XV w. dotyczące innych posesjonatów z Zebrzydowa: Nickela Schonefogel von Seidlitz z Siedlimowic-Schönfeld, w 1427 r. (Adler 1873, s. 44), członka rodu von Sachenkirch w 1438 r. (Zimmermann 1785, s. 492; Radler 1987, s. 148), Heincze Nesse, który w 1443 r. sprzedał swój majątek Georgowi Buschke von Molheim (Nowakowski 2017, s. 475).

O Niedervorwerku wiadomo, że był własnością Caspara von Zedlitz piszącego się w 1448 r. de Seyfridau (notowanego w źródłach z lat 1447-1477), w 1481 r. należał do jego synów Mertina i Hansa, a w 1483 – do samego Hansa, wzmiankowanego w źródłach 1468-1500 (Radler 1987, s. 148; Zedlitz R. 1938, Tabl. 3 nr 13, 16). Ów Hans, żyjący w stanie bezżennym, dzierżył także 4,5 łanu będącego wcześniej częścią Obervorwerku oraz prawa sołtysie. W 1484 zapisał w testamencie probostwu augustianów w Górce 10-łanowy Niedervorwerk oraz 2,5 łanu z Obervorwerku, w 1490 pozostałe 3 łany sprzedał Nikilowi Schlaupitz, zaś w 1491 r. sprzedał sołectwo (Adler 1873, s. 45-46).

Do 1810 r., tj. sekularyzacji dóbr klasztornych na Śląsku, prawa zwierzchnie do Zebrzydowa posiadali wrocławscy augustianie, toteż kolejni właściciele folwarków i wydzielonych z nich łanów pozostawali lennikami opatów. Skutkiem tego nie byli odnotowywani w landbuchach i matrykułach ziemskich księstwa świdnickiego. Sześciołanowy Obervorwerk jeszcze w XVII w. był własnością szlachecką – w 1692 r. posiadała go Anna Katharina von Quitzau und Seedorf z domu von Frankenberg (Adler 1873, s. 45). W Zebrzydowie do 1945 r. utrzymały się trzy duże majątki ziemskie będące pozostałością średniowiecznych dóbr rycerskich: Lehngut Nr 2 (dawny Obervorwerk, 11 ha) , Lehngut Nr 3 (dawny Niedervorwerk, 102 ha) i Erbscholtisei Nr 7, 95 ha (SGA 1876, s. 97-98; SGA 1917, s. 191; SGA 1937, s. 259; por. Adler 1873, s. 45 (przyp. 7).

Historia budowlana obiektu

Najstarszą siedzibą rycerską w Zebrzydowie był zapewne folwark i dwór sołtysi, dzierżony przez panów von Seifferdau już w 1327 roku. Zlokalizowany był prawdopodobnie w centralnej części niwy zagrodowej, w pobliżu kościoła, zgodnie z praktyką sytuowania gospodarstwa sołtysiego we wsiach śląskich i kłodzkich lokowanych na prawie zachodnim w XIV i XV wieku.

Relikty średniowiecznego gródka stożkowatego w północnej części wsi można interpretować jako siedzibę panów von Seifferdau, zbudowaną najpóźniej w końcu XIV wieku, być może w związku ze sprzedażą sołectwa w 1393 roku i z inicjatywy Johanna Possolda. Obiekt ma postać nasypu ziemnego na planie zbliżonym do prostokąta, o wymiarach około 30 x 45 m i wysokości około 2 m. Otaczała go fosa o szerokości 4-5 m oraz zewnętrzny wał, po którym od strony zachodniej zachował się odcinek o długości około 50 m, szerokości podstawy 10 m i wysokości 0,5 m.

Relacja z 1936 roku, będąca pierwszym obszernym opisem założenia, odnotowuje uszkodzenia kopca dokonane kilka lat wcześniej. W ich wyniku odsłoniła się gruba warstwa spalenizny z kawałkami zwęglonego drewna i wypalonego szachulca oraz resztkami ceramiki. Nie stwierdzono śladów ewentualnych kamiennych fundamentów, zapewne rozebranych na budulec, ale na obrzeżu kopca dostrzeżono w kilku miejscach odcinki muru starannie ułożone z otoczaków (Langenheim 1936; opis cytowany w: Radler 1987, s. 145-146). Współczesny obraz numerycznego modelu terenu ukazuje w obrębie kopca zagłębienia sugerujące istnienie w tym miejscu podłużnego budynku o wymiarach rzutu około 10 x 30 m i rozplanowaniu trójdzielnym (Błoniewski 2018), byłoby to jednak rozwiązanie niespotykane na śląskich motte z XIV wieku.

Chronologia: koniec XIV wieku, późne średniowiecze; późniejsze przekształcenia i funkcjonowanie majątku w okresie nowożytnym.

Charakterystyka wartości kulturowych

Średniowieczne dwory rycerskie w Zebrzydowie zasługują na wyróżnienie z dwóch powodów. Po pierwsze: są przykładami siedzib, które pomimo funkcjonowania w majątkach podległych zwierzchnictwu instytucji kościelnej – w warunkach zależności lennej skutkującej ograniczeniem praw politycznych w księstwie – kształtowane były jako motte, demonstrując „rycerskość” poprzez obecność fosy, wieży, domu na kopcu. Po drugie – obydwa obiekty rozpoznane dość pobieżnie pozostają obiecującym polem przyszłych badań archeologicznych i architektonicznych.

Konkretne wzmianki (wybór): SUb I, nr 58; SUb VI, nr 65; SRS, nr 69, 234, 133, 259, 722, 809, 935; RS 4, nr 4650, 5278, 5298; LANDBUCH I, nr 67, 104, 126, 260, 958, 1008; LANDBUCH II, nr 88; LANDBUCH III, nr 126, 1002, 1271, 1519, 1897, s. 590-591; Adler 1873, s. 40-46, 75; Langenheim 1936, s. 45-47; Radler 1987, s. 140-156; Zimmermann 1785, s. 492; Nowakowski 2017, s. 475; Błoniewski 2018; SGA 1876, s. 97-98; SGA 1917, s. 191; SGA 1937, s. 259; Zedlitz R. 1938, tabl. 3, nr 13, 16.

@collection{@Zimmermann1795b,

title = {Beitr\"{a}ge zur Beschreibung Schlesien, Bd V},

editor = {Friedrich Albert Zimmermann},

year  = {1785},

date = {1785-01-01},

urldate = {1785-01-01},

volume = {5},

publisher = {Tramp, Johann Ernst},

address = {Brieg},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@book{adler1873,

title = {Aelteste Geschichte der am Fusse des Zobtenberges liegenden D\"{o}rfer des Augustiner-Chorherren-Stiftes auf dem Sande zu Breslau},

author = {Hermann Adler},

year  = {1873},

date = {1873-01-01},

publisher = {bei Maruschke und Berendt},

address = {Breslau},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {book}

}

@phdthesis{Bloniewski2018,

title = {Zamki rycerskie w ksi\k{e}stwie \'{s}widnickim},

author = {Piotr B\loniewski},

year  = {2018},

date = {2018-01-01},

urldate = {2018-01-01},

address = {Wroc\law},

school = {Wydzia\l Architektury Politechniki Wroc\lawskiej},

note = {praca doktorska napisana na Wydziale Architektury Politechniki Wroc\lawskiej pod kierunkiem Ma\lgorzaty Chorowskiej, wydruk komputerowy w Centrum Wiedzy i Dokumentacji Naukowo-Technicznej PWr},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {phdthesis}

}

@article{langenheim1936b,

title = {Fr\"{u}hdeutsche Burgberg in Seiferdau, Kr. Schweidnitz},

author = {Kurt Langenheim},

year  = {1936},

date = {1936-01-01},

journal = {Altschesische Bl\"{a}tter},

volume = {11},

pages = {45-47},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {article}

}

@article{radler1987,

title = {Beitr\"{a}ge zur Siedlungs- und Kirchengeschichte des Kreises Schweidnitz: Seiferdau},

author = {Leonhard Radler},

year  = {1987},

date = {1987-01-01},

journal = {Jahrbuch f\"{u}r schlesischen Kirchengeschichte},

volume = {66},

pages = {140-156},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {article}

}

@collection{\ssCDS16,

title = {CDS XVI = Codex Diplomaticus Silesiae, Regesten zur Schlesischen Geschichte, Bd. XVI: 1301-1315 (RS nr 2616-3542)},

editor = {Colmar Gr\"{u}nhagen and Konrad Wutke

},

year  = {1892},

date = {1892-01-01},

urldate = {1892-01-01},

address = {Breslau},

note = {u\.{z}ywany r\'{o}wnie\.{z} skr\'{o}t 'RS' lub 'RSIV'},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssCDS18,

title = {CDS XVIII = Codex Diplomaticus Silesiae, Regesten zur Schlesischen Geschichte, Bd. XVIII: 1316-1326 (RS nr 3542-4599) },

editor = {Colmar Gr\"{u}nhagen and Konrad Wutke},

year  = {1898},

date = {1898-01-01},

urldate = {1898-01-01},

address = {Breslau},

note = {u\.{z}ywany r\'{o}wnie\.{z} skr\'{o}t 'RS' lub 'RS V'},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssCDS22,

title = {CDS XXII = Codex Diplomaticus Silesiae, Regesten zur Schlesischen Geschichte, Bd. XXII: 1327-1333 (RS nr 4600-5278) },

editor = {Colmar Gr\"{u}nhagen and Konrad Wutke},

year  = {1903},

date = {1903-01-01},

urldate = {1903-01-01},

address = {Breslau},

note = {u\.{z}ywany r\'{o}wnie\.{z} skr\'{o}t 'RS'},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssCDS29,

title = {CDS XXIX = Codex Diplomaticus Silesiae, Regesten zur schlesischen Geschichte, Bd. XXIX: 1334-1337 (RS nr 5279-6020)},

editor = {Konrad Wutke and Erich Randt and Hans Bell\'{e}e},

year  = {1923},

date = {1923-01-01},

urldate = {1923-01-01},

address = {Breslau},

note = {u\.{z}ywany r\'{o}wnie\.{z} skr\'{o}t 'RS'},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssCDS29b,

title = {CDS XXX = Codex Diplomaticus Silesiae, Regesten zur schlesischen Geschichte 1338-1342, Bd. XXX (RS nr 6021-6988)},

editor = {Konrad Wutke and Erich Randt and Hans Bellee},

year  = {1925},

date = {1925-01-01},

urldate = {1925-01-01},

publisher = {Breslau},

series = {Codex Diplomaticus Silesiae, Bd. XXX},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssLandbuch01,

title = {LANDBUCH I = Landbuch ksi\k{e}stw \'{s}widnickiego i jaworskiego, tom I: 1366-1376},

author = {I LANDBUCH},

editor = {T. Jurek},

year  = {2000},

date = {2000-01-01},

urldate = {2000-01-01},

address = {Pozna\'{n}},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssLandbuch02,

title = {LANDBUCH II = Landbuch ksi\k{e}stw \'{s}widnickiego i jaworskiego, tom II: 1385-1395},

author = {II LANDBUCH},

editor = {T. Jurek},

year  = {2004},

date = {2004-01-01},

urldate = {2004-01-01},

address = {Pozna\'{n}},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssLandbuch03,

title = {LANDBUCH III = Landbuch ksi\k{e}stw \'{s}widnickiego i jaworskiego, tom III: 1396-1407},

author = {III LANDBUCH},

editor = {T. Jurek},

year  = {2007},

date = {2007-01-01},

urldate = {2007-01-01},

address = {Pozna\'{n}},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\sssga_1876,

title = {SGA = Schlesisches G\"{u}ter Adressbuch. 2. Ausgabe},

editor = {M. Pastorf},

year  = {1876},

date = {1876-01-01},

urldate = {1876-01-01},

address = {Breslau},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\sssga_1917,

title = {SGA = Schlesisches G\"{u}ter Adressbuch. 11. Ausgabe},

editor = {M. Pastorf},

year  = {1917},

date = {1917-01-01},

urldate = {1917-01-01},

address = {Breslau},

edition = {11. Ausgabe},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\sssrs02,

title = {SRS II = Scriptores rerum silesiacarum oder Sammlung schlesischer Geschichtschreiber, Bd. 2},

editor = {Gustav Adolf Stenzel},

year  = {1839},

date = {1839-01-01},

urldate = {1839-01-01},

address = {Breslau},

institution = {Scriptores rerum silesiacarum oder Sammlung schlesischer Geschichtschreiber},

note = {wyd. Schlesische Gesellschaft f\"{u}r Vaterl\"{a}ndische Kultur; wydawca: Josef Max \& Komp.; \'{z}r\'{o}d\lo: BG 119221/II; j\k{e}zyk: niemiecki i \laci\'{n}ski; domena publiczna},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssSub01,

title = {SUb I = Schlesisches Urkundenbuch. Bd. I: 971-1230},

editor = {H. Appelt and W. Irgang},

url = {https://www.vr-elibrary.de/doi/book/10.7767/boehlau.9783205109853},

year  = {1963},

date = {1963-01-01},

urldate = {1963-01-01},

address = {K\"{o}ln},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssSub02,

title = {SUb II = Schlesisches Urkundenbuch. Bd. II: 1231-1250},

author = {II SUB},

editor = {W. Irgang},

url = {https://www.vr-elibrary.de/doi/book/10.7767/boehlau.9783205109891},

year  = {1977},

date = {1977-01-01},

urldate = {1977-01-01},

volume = {II},

address = {K\"{o}ln-Graz-Wien},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssSub03,

title = {SUb III = Schlesisches Urkundenbuch. Bd. III: 1251-1266},

author = {III SUB},

year  = {1984},

date = {1984-01-01},

urldate = {1984-01-01},

address = {K\"{o}ln},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssSub05,

title = {SUb V = Schlesisches Urkundenbuch. Bd. V: 1282-1290},

author = {V SUB},

editor = {H. Appelt and J. Menzel and W. Irgang},

year  = {1993},

date = {1993-01-01},

urldate = {1993-01-01},

address = {K\"{o}ln-Weimar-Wien},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssSub06,

title = {SUb VI = Schlesisches Urkundenbuch. Bd. VI: 1291-1300},

author = {VI SUB},

editor = {H. Appelt and J. Menzel and W. Irgang},

year  = {1998},

date = {1998-01-01},

urldate = {1998-01-01},

address = {K\"{o}ln},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\ssSub06b,

title = {SUb IV = Schlesisches Urkundenbuch. Bd. IV: 1267-1281},

author = {IV SUB},

editor = {W. Irgang},

year  = {1988},

date = {1988-01-01},

urldate = {1988-01-01},

address = {K\"{o}ln-Weimar-Wien},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

@collection{\sszedlitz1938,

title = {Das Geschlecht der Herren, Freiherren und Grafen von Zedlitz in Stammtafeln vom ersten Auftreten bis zur Gegenwart},

author = {Robert von Zedlitz und Neukirch},

year  = {1938},

date = {1938-01-01},

urldate = {1938-01-01},

publisher = {Verlag J. A. Stargardt},

address = {Berlin},

keywords = {},

pubstate = {published},

tppubtype = {collection}

}

Ilustracje

Lokalizacja